Views- Articles

Δημοσιεύτηκε η απόφαση υπ’ αρ. 32/2017  της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, με την οποία επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 10.000 ευρώ στην Alpha Bank λόγω παραβίασης του Νόμου για την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (Ν. 2472/1997) και του Νόμου για την ενημέρωση οφειλετών από εταιρίες (Ν. 3758/2009).

Συγκεκριμένα, επρόκειτο για μία από τις ιδιαιτέρως συχνές περιπτώσεις οφειλετών τραπεζών, όπου επανειλημμένα οχλούνται από εταιρίες ενημέρωσης οφειλετών και δικηγορικά γραφεία αναφορικά με τις ληξιπρόθεσμες οφειλές τους. Στην προκειμένη περίπτωση ο οφειλέτης επιθυμώντας να λάβει πληροφορίες για τις οφειλές του και τα πρόσωπα που έχουν πρόσβαση σε αυτές, αλλά και προκειμένου να υποβάλει παράπονα για τη συχνότητα των κλήσεων, το εριστικό ύφος των καλούντων και να διερευνήσει το ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης της αποπληρωμής της οφειλής του απευθείας με την τράπεζα, επικοινώνησε με την τελευταία τηλεφωνικά και απέστειλε σχετικά αιτήματα μέσω e-mail, στα οποία όμως ουδέποτε έλαβε απάντηση. Κατόπιν, προσέφυγε στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα επικαλούμενος ότι του έχει στερηθεί το δικαίωμα πρόσβασης στα προσωπικά του δεδομένα.

Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεκτίμησε για την έκδοση της απόφασής της δύο στοιχεία:  το δικαίωμα πρόσβασης του υποκειμένου (δηλαδή του οφειλέτη) στα δεδομένα που το αφορούν (άρθρο 12 Ν. 2472/1997) και τη συνδεόμενη με αυτήν  υποχρέωση σαφούς ενημέρωσης του οφειλέτη για τη διαβίβαση των στοιχείων του σε τρίτους (άρθρο 4 παρ. 4 Ν. 3758/2009, άρθρο 11 Ν. 2472/1997).

Συγκεκριμένα, η Αρχή εστίασε την προσοχή της στο γεγονός ότι η τράπεζα παρέλειψε να απαντήσει στις επιστολές-αιτήσεις του οφειλέτη της, ενώ ήταν σαφές –αντίθετα με ό, τι εκείνη ισχυρίστηκε- ότι αυτός αμφισβητούσε τη νομιμότητα επεξεργασίας των στοιχείων από τρίτους και προσπαθούσε να εντοπίσει το αρμόδιο τμήμα ή πρόσωπο για να αποκτήσει πρόσβαση στα δεδομένα της ληξιπρόθεσμης οφειλής του και να διαπραγματευτεί ως προς την εξόφλησή της. Έκρινε, λοιπόν, ότι με τη συμπεριφορά της αυτή η τράπεζα δεν ικανοποίησε το δικαίωμα του οφειλέτη να έχει πρόσβαση στα προσωπικά του δεδομένα. Ότι το ελάχιστο που όφειλε ήταν να απαντήσει εμπροθέσμως και εγγράφως αν διαθέτει τα ζητηθέντα δεδομένα καταγεγραμμένων συνομιλιών, αλλά και να χορηγήσει –έστω όταν της ζητήθηκε, σε δεύτερο δηλαδή χρόνο- κάθε άλλο στοιχείο αναφορικά με τη διαβίβαση στοιχείων σε εταιρίες ενημέρωσης και δικηγορικά γραφεία.

Τόνισε, εξάλλου, ότι το δικαίωμα του οφειλέτη να αποκτήσει πρόσβαση στα προσωπικά του δεδομένα δεν απαιτεί την επίκληση συγκεκριμένων λόγων .Και όχι  μόνο αυτό . Η Αρχή προχώρησε το θέμα ακόμα περισσότερο :Αποφάνθηκε ότι δεν  επιτρέπεται στην τράπεζα να προβεί σε έρευνα  ως προς το δικαιολογημένο ή μη της άσκησης του δικαιώματος πρόσβασης .Επεσήμανε, μάλιστα, ότι οι σχετικοί εσωτερικοί κανόνες που προβλέπουν συγκεκριμένους λόγους για την ανάκτηση και αποστολή ηχογραφημένων συνομιλιών είναι παραπλανητικοί για τους οφειλέτες, αλλά και τους υπαλλήλους της τράπεζας.

Για όλους τους ανωτέρω λόγους και με την επισήμανση ότι το πρόσωπο στο οποίο αφορούν τα προσωπικά δεδομένα πρέπει να έχει πρόσβαση σε αυτά άνευ ετέρου και χωρίς προηγούμενη κρίση της τράπεζας, η Αρχή επέβαλε πρόστιμο ύψους 10.000 ευρώ στην Alpha Bank.

Η απόφαση αυτή ενδιαφέρει ιδιαίτερα· καταρχάς επισημαίνει το αυτονόητο, ότι η τράπεζα οφείλει να απαντά στις επιστολές των πελατών της που της ζητούν πληροφορίες. Έκανε, μάλιστα, μια κρίσιμη παρατήρηση: ότι το γεγονός ότι η τράπεζα επικαλέστηκε φόρτο εργασίας και δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί με σαφήνεια στα αιτήματα του προσφεύγοντος καταδεικνύει την έλλειψη στοιχειωδών οργανωτικών μέτρων τόσο για την ασφάλεια και προστασία των δεδομένων από κάθε μορφή αθέμιτης επεξεργασίας, όσο και για τη συνακόλουθη προσήκουσα ικανοποίηση του δικαιώματος πρόσβασης. Η σημασία της απόφασης όμως δεν εξαντλείται εκεί, καθώς η Αρχή βρήκε την ευκαιρία (ακολουθώντας μια σειρά άλλων πράξεών της -βλ. ενδεικτικά τη Σύσταση Γ/ΕΞ/4744/12-07-2013) να θίξει και το ζήτημα της ενημέρωσης του οφειλέτη για τη διαβίβαση των στοιχείων του σε τρίτους (εταιρίες ενημέρωσης οφειλετών και δικηγορικά γραφεία).

Αντωνία Καρδαμάκη- Α. Δικηγόρος 

 

Η Διαταγή Πληρωμής,  πέραν του ότι είναι γνωστή στο ελληνικό δίκαιο (άρθρα 623 επ. ΚΠολΔ), απαντάται και σε άλλες ευρωπαϊκές έννομες τάξεις , ρυθμίζεται  δε και σε κοινοτικό επίπεδο από τον Κανονισμό (ΕΚ) 1896/2006 «για τη θέσπιση διαδικασίας ευρωπαϊκής διαταγής πληρωμής» (EE L 399).

Το κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι, μετά από μία μονομερή κατά βάση (ex parte) διαδικασία, ο δικαιούχος μίας εκκαθαρισμένης χρηματικής απαίτησης, η οποία αποδεικνύεται με υψηλό βαθμό αποδεικτικής ασφάλειας, αποκτά άμεσα εκτελεστό τίτλο. Με τον τρόπο αυτό, ικανοποιείται άμεσα η αξίωση του δανειστή, όταν μάλιστα αυτή απορρέει από μία εκκαθαρισμένη απαίτηση και αντανακλαστικά αποκαθίσταται η ομαλότητα του συναλλακτικού βίου. Παράλληλα, με το ένδικο βοήθημα της ανακοπής κατά της διαταγής πληρωμής, ο υπόχρεος έχει το δικαίωμα να προβάλει εκ των υστέρων, μετά την έκδοση της διαταγής πληρωμής, τις αντιρρήσεις και τους ισχυρισμούς του γενικά ως προς την τυπική ή ουσιαστική νομιμότητα της διαταγής πληρωμής, και, υπό προϋποθέσεις, αφού προηγουμένως ασκήσει την ανακοπή, να επιτύχει και την αναστολή της εκτελεστότητάς της. Έτσι διαφυλάσσονται κατά τρόπο ισόρροπο τα συμφέροντα δανειστή και οφειλέτη από την άποψη της παρεχόμενης δικαστικής προστασίας.

Στο πλαίσιο αυτό, με την επιφύλαξη των αποκλίσεων που επιβάλλονται για τη Διοικητική Δικονομία και τη συγκεκριμένη αποστολή της διαταγής πληρωμής στη διοικητική δίκη, ακολουθήθηκε, νομοτεχνικά, το επιτυχημένο στην πράξη πρότυπο της διαταγής πληρωμής του ΚΠολΔ, το οποίο εν πολλοίς παριστά και την αντίστοιχη ρύθμιση άλλων ευρωπαϊκών εννόμων τάξεων, ως προς το μονομερή χαρακτήρα της διαδικασίας για την έκδοση διαταγής πληρωμής, το βέβαιο και εκκαθαρισμένο της σχετικής αξίωσης και την άμυνα του υπόχρεου κατ' αυτής.

Η μέχρι τη Συνταγματική αναθεώρηση (2001) ακολουθούμενη τακτική της Νομολογίας μας, ήταν να αρνείται την έκδοση διαταγής πληρωμής κατά του Κράτους . Την στάση της δε αυτή, θεμελίωνε στη διάταξη του άρθρου 8 ν.2097/1952 σύμφωνα με την οποία, απαγορευόταν κάθε μορφής αναγκαστική εκτέλεση κατά του Δημοσίου. Λόγω του παραλόγου αυτής της άρνησης,τα αδιέξοδα που προέκυψαν προκάλεσαν τον νομικό προβληματισμό αλλά και την έκδοση υποστηρικτικών προς το αντίθετο αποφάσεων. Έτσι, υπέρ της δυνατότητας έκδοσης διαταγής πληρωμής κατά του Δημοσίου και των λοιπών ΝΠΔΔ στέκονται αποφάσεις όπως : ΕφΠατρ 148/1999 (αδημ.) ΠολΠρΠατρ544/1997 Δ29 (1998) , σελ 723 με παρατηρήσεις Κ.Μπέη , ΜονΠρΕδες486/1999 Δ29 (1998) ,σελ 275 ΜονΠρΑθ 18529/1999 Δ34 (2003) σελ1159 ενώ κατά αυτής ενδεικτικά η ΜονΠρΒόλου 2973/2001 δ33 (2002) σελ.404 με παρατηρήσεις Κ.Μπέη

Σήμερα η Συνταγματική και Yπερσυνταγματική θεμελίωση της διαταγής πληρωμής ως εκτελεστού τίτλου κατά του Δημοσίου ,ΟΤΑ και ΝΠΔΔ συνίσταται :

-Στο άρθρο 94 παρ. 4 εδ. γ΄ του Συντάγματος σύμφωνα με το οποίο :

«Οι δικαστικές αποφάσεις εκτελούνται αναγκαστικά και κατά του Δημοσίου, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου, όπως νόμος ορίζει.».

-Στο άρθρο 95 παρ. 5 του Συντάγματος:

«η διοίκηση, έχει υποχρέωση να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις και ότι νόμος ορίζει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης αυτής.»

Σε εκτέλεση των ανωτέρω διατάξεων του Συντάγματος (94παρ4γ και 95παρ5), εκδόθηκε ο νόμος 3068/2002, με το άρθρο 1 του οποίου ορίσθηκε ότι :

«Το Δημόσιο, οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τα λοιπά Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου έχουν υποχρέωση να συμμορφώνονται χωρίς καθυστέρηση προς τις δικαστικές αποφάσεις και να προβαίνουν σε όλες τις ενέργειες που επιβάλλονται για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής και για την εκτέλεση των αποφάσεων.

Δικαστικές αποφάσεις, κατά την έννοια του προηγούμενου εδαφίου, είναι όλες οι αποφάσεις των διοικητικών, πολιτικών, ποινικών και ειδικών δικαστηρίων, που παράγουν υποχρέωση συμμόρφωσης ή είναι εκτελεστές, κατά τις οικείες δικονομικές διατάξεις και τους όρους, που κάθε απόφαση τάσσει.».

Η προσθήκη με το άρθρο 20 του ν. 3301/2004 τουτελευταίου εδαφίου του άρθρου 1, κατά το οποίο :«…δεν είναι  δικαστικές αποφάσεις κατά την έννοια του νόμου αυτού, ( δηλ. του νόμου 3068/02 ), και δεν εκτελούνται κατά του Δημοσίου κλπ. οι εκτελεστοί τίτλοι που αναφέρονται στις περιπτώσεις των εδαφίων γ΄ έως ζ΄ της παρ. 2 του άρθρου 904 ΚΠολΔ., ( μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται στην περίπτωση του εδαφίου ε΄ της διατάξεως αυτής και οι κατά τα άρθρα 623 επ. του ίδιου Κώδικα εκδιδόμενες από τον αρμόδιο δικαστή διαταγές πληρωμής ), πλην των αλλοδαπών δικαστικών αποφάσεων, που έχουν κηρυχθεί εκτελεστές στη χώρα.»έχει κριθεί ως αντισυνταγματική από πλήθος νομολογιακών αποφάσεων, με κυρίαρχη την  18/2005 απόφαση του ΑΕΔη οποία στο σκεπτικό της αναφέρει :

«…του ζητήματος της δικαιοδοσίας προηγείται το ζήτημα αν είναι καν νοητή η έκδοση διαταγής πληρωμής κατά του Ελληνικού Δημοσίου, των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοικήσεως (Ο.Τ.Α.) και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) εν όψει του άρθρου 20 του Ν. 3301/ 2004 (ΦΕΚ 263 Α` με το οποίο, στο άρθρο 1 του εκτελεστικού του τελευταίου εδαφίου της παρ. 4 του άρθρου 94 του Συντάγματος Ν. 3068/2002 (ΦΕΚ 274 Α`), προστέθηκε εδάφιο κατά το οποίο δεν είναι δικαστικές αποφάσεις κατά την έννοια του παρόντος και δεν εκτελούνται οι εκτελεστοί τίτλοι που αναφέρονται στις περιπτώσεις των εδαφίων γ` -ζ` της παρ. 2 του άρθρου 904 Κ.Πολ.Δ., πλην των κηρυχθεισών εκτελεστών αλλοδαπών δικαστικών αποφάσεων". Στους τίτλους δε αυτούς περιλαμβάνεται και η διαταγή πληρωμής…» και συνεχίζει :

«…Η ρύθμιση αυτή, κατά την ανωτέρω ειδικότερη γνώμη, ως περιστέλλουσα ανεπιτρέπτως την κατά το τελευταίο εδάφιο της παρ. 4 του άρθρου 94 του Συντάγματος έννοια της δικαστικής αποφάσεως, αντίκειται στη συνταγματική αυτή διάταξη. Και τούτο διότι ως αποφάσεις, κατ’ αυτήν, νοούνται όχι μόνο οι υπό τη στενή έννοια δικαστικές αποφάσεις, δηλαδή οι εκδιδόμενες από δικαστήρια, αλλά και οι εξομοιούμενες λειτουργικώς με αυτές γιατί αφ’ ενός μεν επιλύουν διαφορές, αφ’ ετέρου δε παράγουν τις χαρακτηριστικές ενέργειες των δικαστικών αποφάσεων, οι οποίες και ανταποκρίνονται στα βασικά λειτουργικά γνωρίσματα της προβλεπόμενης από το άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγματος δικαστικής προστασίας. Τέτοια δε δικαστική απόφαση είναι και η διαταγή πληρωμής, εφ’ όσον εκδίδεται από δικαστή και μπορεί υπό προϋποθέσεις να αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου (άρθρ. 633 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.)..»

-Στο άρθρο 20 παρ.1 του Συντάγματος

-Στο Διεθνές Σύμφωνο για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα 

-Και τέλος, στο άρθρο 6 § 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣ-ΔΑ)             

Από όλες τις ανωτέρω νομοθετικές και υπέρνομοθετικές διατάξεις συνάγεται ότι το δικαίωμα της ελεύθερης πρόσβασης σε Δικαστήριο περιλαμβάνει και την πραγματική ικανοποίηση του δικαιώματος που επιδικάσθηκε από αυτό, δηλαδή το δικαίωμα της αναγκαστικής εκτέλεσης, ( βλ. ΟλΑΠ 21/2001 ΕλΔ. 43.83 και ΝΟΜΟΣ ) για τη διασφάλιση του οποίουείναι αναγκαίο όπως στους εκτελεστούς τίτλους, που μπορούν να εκτελεσθούν κατά του Δημοσίου, των ΟΤΑ και των ΝΠΔΔ, συμπεριληφθούν και οι διαταγές πληρωμής.

Ως δικαιολογητικός λόγος της ως άνω άποψης παρουσιάζεται η προσομοίωση αυτών λειτουργικά με δικαστικές αποφάσεις, καθόσον αφενός επιλύουν διαφορές και αφετέρου ανταποκρίνονται στα βασικά γνωρίσματα της δικαστικής προστασίας, ενόψει της παρεχόμενης στον καθ’ου δυνατότητας να προβάλει με ανακοπή τους ισχυρισμούς του, τόσο ως προς τη συνδρομή των όρων εκδόσεως της διαταγής, όσο και ως προς την ουσία της κατ’ αυτού απαίτησης του αντιδίκου του. Η προσομοίωση αυτή είναι μάλιστα σχεδόν απόλυτη, όταν η διαταγή πληρωμής έχει εκδοθεί με βάση τελεσίδικη δικαστική απόφαση αναγνωριστικού χαρακτήρα, η οποία δεσμεύει με το δεδικασμένο της ως προς την ύπαρξη της ουσιαστικής απαίτησης, έτσι ώστε το δικαστήριο της ανακοπής μπορεί πλέον να εξετάσει μόνο τη συνδρομή ή μη των τυπικών προϋποθέσεων για την έκδοση της διαταγής πληρωμής.

Με την παρ. Ζ του άρθρου πρώτου του ν. 4152/2013 «Επείγοντα μέτρα εφαρμογής των νόμων 4046/2012, 4093/2012 και 4127/2013» (ΑΊ07) προσαρμόστηκε η εθνική νομοθεσία στην Οδηγία 2011/7/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 16ης Φεβρουαρίου 2011 «για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές» (EE L 48) που εκδόθηκε με σκοπό να αντιμετωπιστούν οι καθυστερήσεις πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και να ενισχυθεί με τον τρόπο αυτό η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των μικρών και μεσαίων. Ειδικότερα, με την παρ. 1 της υποπαρ. Ζ. 10 της ως άνω παρ. Ζ (άρθρο 10 της Οδηγίας) ορίζεται ότι «Οι αγωγές ή αιτήσεις ενώπιον δικαστηρίου ή άλλης αρμόδιας αρχής που αφορούν μη αμφισβητούμενες απαιτήσεις, οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας παραγράφου, δικάζονται κατ' εξαίρεση, ανεξαρτήτως του ύψους της οφειλής, στη συντομότερη, κατά το δυνατόν, δικάσιμο. Ο εκτελεστός τίτλος επί των αγωγών ή αιτήσεων αυτών εκδίδεται σε 90 ημέρες από την κατάθεσή τους. Στο ανωτέρω χρονικό διάστημα δεν περιλαμβάνονται οι προθεσμίες κοινοποίησης ή επίδοσης εγγράφων ή οι καθυστερήσεις για τις οποίες ευθύνεται ο πιστωτής».

Με τις διατάξεις επομένως αυτές προβλέπεται η υποχρέωση της διασφάλισης της δυνατότητας έκδοσης εκτελεστού τίτλου επί αγωγών ή αιτήσεων για τις μη αμφισβητούμενες απαιτήσεις, που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής τους, εντός της ως άνω σύντομης προθεσμίας. Κατόπιν αυτού, ανέκυψε η ανάγκη ρύθμισης του διαδικαστικού πλαισίου για την ταχεία και πάντως εντός του ως άνω χρονικού ορίου έκδοση εκτελεστού τίτλου επί αγωγών ή αιτήσεων για μη αμφισβητούμενες απαιτήσεις, που απορρέουν από διοικητική σύμβαση, η οποία έχει συναφθεί στο πλαίσιο των διεπόμενων από την ως άνω Οδηγία εμπορικών συναλλαγών. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι για τις απαιτήσεις αυτές δεν προβλέπεται αντίστοιχη διαδικασία στην εσωτερική έννομη τάξη, ενώ, αντίθετα, για τις αντίστοιχες απαιτήσεις από εμπορικές συναλλαγές που διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο μπορεί να εφαρμοστεί η προβλεπόμενη στον Κ.Πολ.Δ (άρθρα 623 επ.) ειδική διαδικασία για την έκδοση διαταγής πληρωμής.

Σε συμμόρφωση μάλιστα με την ανωτέρω Οδηγία, με το άρθρο πρώτο υποπαρ. Γ6 της παρ. Γ του ν. 4254/2014 (Α'85) ορίστηκε ότι όσον αφορά τις εμπορικές συναλλαγές, κατά την έννοια της υποπαρ. Ζ3 του άρθρου πρώτου του ν.4152/2013, του Δημοσίου, των ΟΤΑ, ΝΠΔΔ και ΝΠΙΔ του ευρύτερου τομέα που ανήκουν εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο, δεν εφαρμόζεται η διάταξη του τρίτου εδαφίου του άρθρου 1 του ν. 3068/2002 (Α'274), όπως προστέθηκε με το άρθρο 20 του ν. 3301/2004 (Α'263) και συμπληρώθηκε με την παρ. 3 του άρθρου 4Ε του ν.3388/2005 (Α'225), περί απαγόρευσης εκτέλεσης, σε βάρος των εν λόγω φορέων, των εκεί αναφερόμενων εκτελεστών τίτλων των περιπτώσεων των εδαφίων γ'-ζ' της παρ. 2 του άρθρου 904 Κ.Πολ.Δ., μεταξύ των οποίων και της διαταγής πληρωμής.

Σε ακολουθία των ανωτέρω, με το Ν.4329/2015 προστέθηκε τρίτο τμήμα στον Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, μετά το άρθρο 272 με τα άρθρα 272Α, 272Β κοκ, και προβλέφθηκε  η δυνατότητα έκδοσης διαταγής πληρωμής με συγκεκριμένο πεδίο εφαρμογής, ειδικά για μη αμφισβητούμενες χρηματικές αξιώσεις που πηγάζουν από διοικητική σύμβαση συναφθείσα στο πλαίσιο εμπορικής συναλλαγής, που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της παρ. Ζ του άρθρου πρώτου του ν. 4152/2013.

Στα άρθρα αυτά ορίζονται οι προϋποθέσεις έκδοσης διαταγής πληρωμής κατά του Δημοσίου, η καθ’ ύλην και κατά τόπο αρμοδιότητα ,η απαιτούμενη προδικασία , το περιεχόμενο της αίτησης, οι απαραίτητες κοινοποιήσεις καθώς και η δυνατότητα άσκησης ανακοπής κατά αυτής .Οι διατάξεις του άρθρου 1 του Ν4329/2015  ισχύουν από 16 Σεπτεμβρίου 2015.

Αγάπη Γ. Τάτση

Δικηγόρος- Μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο ΠΜΣ Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης του ΑΠΘ

 

Με το άρθρο 184&9 του ν.4261 /5.5.2014(ΦΕΚ τεύχος Α 107) είχε προβλεφθεί  η δυνατότητα εξόφλησης του συνόλου ή μέρους οφειλόμενου φόρου κληρονομίας από οφειλέτη, που βρίσκεται σε αδυναμία να τον καταβάλει σε μετρητά, με μεταβίβαση στο Δημόσιο της πλήρους κυριότητας ολοκλήρου αξιόλογου ακινήτου . Συγκεκριμένα η ρύθμιση είχε  ως εξής :

«9. …Με πράξη της Φορολογικής Διοίκησης επιτρέπεται η εξόφληση του συνόλου ή μέρους οφειλόμενου φόρου κληρονομιάς από οφειλέτη που βρίσκεται σε αδυναμία να τον καταβάλει με μετρητά, μετά από αίτησή του, με μεταβίβαση στο Ελληνικό Δημόσιο της πλήρους κυριότητας ολοκλήρου αξιόλογου κληρονομιαίου ή άλλου ακινήτου, το οποίο βρίσκεται εντός σχεδίου πόλης και δεν βαρύνεται με οποιοδήποτε εμπράγματο δικαίωμα, αγωγή ή άλλο βάρος. Σε καμία περίπτωση δεν αποδίδεται στον οφειλέτη η τυχόν διαφορά μεταξύ της αξίας του ακινήτου που προσφέρεται και του φόρου κληρονομιάς που οφείλεται. Με απόφαση του Γενικού Γραμματέα Δημοσίων Εσόδων καθορίζεται η διαδικασία εξόφλησης του φόρου και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή της παρούσας παραγράφου» .

 Ήδη με το άρθρο 52&15 του ν.4276/2014 η σχετική αρμοδιότητα καθορισμού της συγκεκριμένης διαδικασίας μεταβιβάστηκε από τον Γ.Γ.Δ.Ε. στον Υπουργό Οικονομικών.

Παρά ωστόσο την παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος από την ως άνω νομοθετική ρύθμιση ,η σχετική Υπουργική Απόφαση δεν εκδόθηκε  με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η εφαρμογή της ουσιαστικής αυτής ρύθμισης . Πολλοί είναι οι πολίτες που ενδιαφέρθηκαν και ενδιαφέρονται για την συγκεκριμένη διαδικασία,  ωστόσο οι Δ.Ο.Υ αλλά και το Υπουργείο αρκούνται στην απάντηση ότι δεν έχει εκδοθεί η σχετική Υ.Α. και «δυστυχώς» δεν μπορούν να κάνουν τίποτε.  

Ο Συνήγορος του Πολίτη ασχολήθηκε με το θέμα αυτό ήδη από το 2014 και πρόσφατα επανήλθε στο ζήτημα καθώς πληθαίνουν οι περιπτώσεις πολιτών που υπέβαλαν την συγκεκριμένη αίτηση ,χωρίς αυτή να μπορεί να γίνει δεκτή και χωρίς βεβαίως να απαλλάσσονται οι φορολογούμενοι από τις όποιες επιβαρύνσεις συνεπάγεται η μη εμπρόθεσμη πληρωμή φόρων.

Και η Σύνοψη της Διαμεσολάβησης και η σχετική επιστολή προς το Υπουργείο Οικονομικών αξίζει να διαβαστούν. Από την τελευταία ,ξεχωρίζω το κλείσιμο της επιστολής που περιέχει και την ουσία :« Στη δύσκολη οικονομική συγκυρία που έχει περιέλθει η χώρα αλλά και οι πολίτες ,η καθυστέρηση εκ μέρους της Διοίκησης , στη λήψη  των προβλεπόμενων μέτρων ή ενεργειών (εν προκειμένω την έκδοση της Υ.Α) συνιστά σοβαρή μορφή κακοδιοίκησης η οποία όχι μόνο πλήττει το κύρος και την αξιοπιστία της Υπηρεσίας αλλά και μετακυλύει τις συνέπειες αυτών των παραλείψεων της Διοίκησης στους ήδη επιβαρυμένους οικονομικά πολίτες» .

 Μαρούσα Πρωτοπαπαδάκη-Δικηγόρος

 

 

 

Με τις διατάξεις του Τμήματος Πρώτου του Νόμου 4172/2013 (ΦΕΚ Α’167/23-7-2013) , με τίτλο: «Φορολογία εισοδήματος –επείγοντα μέτρα εφαρμογής του Ν.4046/2012 ,του Ν.4093/2012 και του Ν.4127/2013 και άλλες διατάξεις» θεσπίστηκε ο νέος Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος, ο οποίος αντικατέστησε μετά από 20 χρόνια εφαρμογής του τον προηγούμενο ενιαίο Κώδικα φορολογίας εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων -Ν.2238/1994.Ο νέος αυτός Κώδικας, δίνει ιδιαίτερη σημασία στην αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής καθώς αφιερώνει στις έννοιες αυτές όλο το Πέμπτο Τμήμα του και συγκεκριμένα τα άρθρα 65 και 66. Σύμφωνα με την Αιτιολογική Έκθεση του Ν.4172/2013 , τα παραπάνω δύο άρθρα μεταφέρονται στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και με την εφαρμογή των κανόνων που θέτουν ενισχύεται έμμεσα και η διοικητική συνεργασία καθώς και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των φορολογικών διοικήσεων.

Με τις διατάξεις του άρθρου 66, η εσωτερική φορολογική νομοθεσία προσαρμόστηκε στις υποδείξεις/οδηγίες του Ψηφίσματος του Συμβουλίου της 8^ης Ιουνίου 2010 για το συντονισμό των κανόνων περί ΕΑΕ και περί υποκεφαλαιοποίησης εντός της ΕΕ (2010/c 156/01) αλλά και της Ανακοίνωσης της Επιτροπής COM (2007) 785 με την οποία συστήνεται η εφαρμογή κανόνων κατά των καταχρήσεων στον τομέα της άμεσης φορολογίας εντός της ΕΕ και όσον αφορά τρίτες χώρες με κανόνες για τις ΕΑΕ.

Η ρύθμιση του άρθρου 66 εισάγει τον όρο των Ελεγχόμενων Αλλοδαπών Εταιριών (Controlled Foreign Companies, “CFC” ) για πρώτη φορά στο ελληνικό φορολογικό δίκαιο και εμπεριέχει κανόνες για την αποτροπή της φοροαποφυγής των εγχώριων εταιριών μέσω της μεταφοράς των εσόδων τους σε θυγατρικές που βρίσκονται σε χώρες με χαμηλή φορολογία. Πρόκειται για κανόνες που ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των ειδικών διατάξεων κατά της φοροαποφυγής ,σκοπός των οποίων είναι η καταπολέμηση φαινομένων μεθόδευσης για την αποφυγή καταβολής φόρων με τη δημιουργία επίπλαστων καταστάσεων .Σύμφωνα δε με την Αιτιολογική Έκθεση του Νόμου, οι κανόνες αυτοί για τις ΕΑΕ είναι κατά κανόνα αποτελεσματικοί για την επίτευξη του σκοπού τους.

Το πεδίο εφαρμογής των κανόνων του άρθρου 66 ορίζεται γενικά, με αναφορά σε κριτήρια που αφορούν τον έλεγχο , το ικανοποιητικό επίπεδο φορολόγησης ,τη δραστηριότητα και τον τύπο εσόδων των Ελεγχόμενων Αλλοδαπών Εταιρειών

Ειδικά το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 66ΚΦΕ και οι κατηγορίες εισοδήματος που λαμβάνονται υπόψη για την εφαρμογή του

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο αυτό ,για να χαρακτηριστεί μία αλλοδαπή εταιρεία ως «Ελεγχόμενη» θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:

Α) O φορολογούμενος- μόνος του ή από κοινού με τα συνδεδεμένα πρόσωπα, να κατέχει άμεσα ή έμμεσα μετοχές , μερίδια , δικαιώματα ψήφου ή συμμετοχής στο κεφάλαιο αλλοδαπού νομικού προσώπου ή νομικής οντότητας σε ποσοστό άνω του 50% των κερδών αυτού (της φερόμενης δηλαδή ως ΕΑΕ)

Β) Το αλλοδαπό αυτό νομικό πρόσωπο ή η νομική οντότητα, να υπόκειται σε φορολογία σε «μη συνεργάσιμο» κράτος ή κράτος με «προνομιακό φορολογικό καθεστώς», όπως αυτές οι δύο έννοιες αναλύονται στο άρθρο 65 του ίδιου Κώδικα .

Γ) Ποσοστό άνω του 30% του καθαρού εισοδήματος -προ φόρων- που πραγματοποιεί το αλλοδαπό αυτό νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα, να εμπίπτει σε μία ή περισσότερες από τις κατηγορίες που ορίζονται στην παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου ,να αποτελεί δηλαδή:

• εισόδημα από τόκους ή άλλα χρηματοοικονομικά στοιχεία
• εισόδημα από δικαιώματα ή οποιοδήποτε άλλο εισόδημα παράγεται από πνευματική ιδιοκτησία

• εισόδημα από μερίσματα και εισόδημα από την μεταβίβαση μετοχών
• εισόδημα από κινητά περιουσιακά στοιχεία
• εισόδημα από ακίνητη περιουσία εκτός αν το κράτος του φορολογουμένου νομικού προσώπου ή της νομικής οντότητας δε θα είχε δικαίωμα να φορολογήσει αυτό το εισόδημα βάσει συμφωνίας που έχει συναφθεί με Τρίτη χώρα, και τέλος
• εισόδημα από ασφαλιστικές ,τραπεζικές και άλλες χρηματοοικονομικές δραστηριότητες.

Σημειώνεται, ότι οι παραπάνω κατηγορίες εισοδήματος, λαμβάνονται υπ’ όψιν για την εφαρμογή του στοιχείου γ’, εφόσον άνω του 50% της αντίστοιχης κατηγορίας εισοδήματος του αλλοδαπού νομικού προσώπου ή νομικής οντότητας προέρχεται από συναλλαγές με τη φορολογούμενη ημεδαπή εταιρία ή τα συνδεδεμένα με αυτή πρόσωπα.

Δ)Τέλος, το αλλοδαπό νομικό πρόσωπο ή η νομική οντότητα να μην αποτελεί εταιρία της οποίας η κύρια κατηγορία μετοχών είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε οργανωμένη αγορά (χρηματιστήριο).

Σε ποιες περιπτώσεις δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις για τις ΕΑΕ:

Κατά την παράγραφο 2 του άρθρου 66 προβλέπεται ότι οι διατάξεις περί ΕΑΕ δεν έχουν εφαρμογή σε περίπτωση που το ν.π./ν.ο. (θυγατρική εταιρία) είναι:

• Φορολογικός κάτοικος κράτους-μέλους της ΕΕ ή
• Κάτοικος χώρας που είναι συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) και υφίσταται και εφαρμόζεται συμφωνία ανταλλαγής πληροφοριών ,ανάλογης με την ανταλλαγή πληροφοριών κατόπιν αιτήσεως που προβλέπεται στην Οδηγία 2011/16/ΕΕ και

Επιπλέον απαιτείται απόδειξη περί επιδίωξης από την ΕΑΕ πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας πχ η αλλοδαπή εταιρεία να πραγματοποιεί ουσιαστική επιχειρηματική δραστηριότητα στη χώρα στην οποία είναι εγκατεστημένη ,δηλαδή να έχει αποδεδειγμένα φυσική υπόσταση στη χώρα εγκατάστασής της ,ήτοι έδρα ή μόνιμη εγκατάσταση ,μόνιμα απασχολούμενο προσωπικό κλπ να είναι φορολογικός κάτοικος της αλλοδαπής χώρας στην οποία έχει την έδρα της και να φορολογείται εκεί κλπ. Αν όμως η εγκατάσταση ή η οικονομική δραστηριότητα του ν.π. ή της ν.ο. στο κράτος μέλος της ΕΕ ή στη χώρα που είναι συμβαλλόμενο μέρος για της συμφωνίας για τον ΕΟΧ συνιστά επίπλαστη κατάσταση που δημιουργήθηκε με ουσιαστικό σκοπό την αποφυγή του αναλογούντος φόρου τότε εφαρμόζονται οι διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 66 

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με την ΠΟΛ 1076/17.3.2014– όπως αυτή συμπληρώθηκε με την ΠΟΛ 1211/24.9.2014 , δεν εφαρμόζεται το άρθρο 66ΚΦΕ:

 

• στις Ναυτιλιακές εταιρείες του Ν.27/1975 και ΝΔ 2687/1953

 

Ωστόσο, η ανωτέρω εξαίρεση αίρεται και έχει κανονικά εφαρμογή η παράγραφος 1 του άρθρου 66 όταν σύμφωνα με την ΠΟΛ 1211/24.9.2014  πρόκειται για εταιρίες, νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες, κατά το μέρος που τα κεφάλαιά τους είτε προέρχονται από ναυτιλιακή δραστηριότητα ή αποτελούν επενδύσεις από ναυτιλιακά κεφάλαια και εφόσον ανήκουν σε συνδεόμενα φυσικά πρόσωπα με τις εταιρίες που έχουν συσταθεί και λειτουργούν σύμφωνα με τον ν.27/1975 και το ν.δ. 2687/1953.

 Θα πρέπει στο σημείο αυτό να αναφερθεί , ότι παρόμοιες διατάξεις έχουν θεσπιστεί και υιοθετηθεί πολύ νωρίτερα από άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ, όπως είναι κυρίως η Γερμανία ,Γαλλία ,Η.Β. ,Σουηδία ,Πορτογαλία ,Δανία ,Φινλανδία και Ιταλία. Παρά το γεγονός ότι στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο δεν υπάρχουν αντίστοιχοι κανόνες, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ)  έχει εξετάσει κατ’ εξακολούθηση τη συμβατότητα των εθνικών κανόνων περί ΕΑΕ των κρατών-μελών με τις ενωσιακές ελευθερίες και ιδίως σε σχέση με την ενδεχόμενη παραβίαση της κατοχυρωμένης από τη ΣυνθΕΕ ελευθερίας εγκατάστασης.

 

Αγάπη Τάτση

Δικηγόρος-Μεταπτυχιακή φοιτήτρια του τμήματος Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης της Νομικής Σχολής ΑΠΘ

Η νομοθεσία για τη δικαστική ρύθμιση των χρεών των υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων και την προστασία της κύριας κατοικίας τους  (νόμος Κατσέλη) πέρα από τις πολλές εξειδικευμένες διατάξεις , προβλέπει ρητά και για τις συνέπειες  και τη θέση όσων εγγυήθηκαν σε δάνεια με πρωτοφειλέτες πρόσωπα που υποβάλουν αίτηση υπαγωγής στο ν.3869/2010.

Το άρθρο 12 του νόμου ρητά ορίζει ότι τυχόν υπαγωγή του πρωτοφειλέτη στις ευεργετικές διατάξεις του νόμου δεν συνεπάγεται αντίστοιχα οφέλη για τον εγγυητή  με αποτέλεσμα ο τελευταίος να συνεχίζει να οφείλει το αρχικό ποσό του δανείου , από την πληρωμή του οποίου ο εγγυητής δεν αποκτά δικαίωμα αναγωγής. Παρέχεται ωστόσο στον εγγυητή η δυνατότητα να υποβάλει και ο ίδιος ατομικά αίτηση περί υπαγωγής του στο νόμο 3869/2010, εφ’ όσον βέβαια πληρούνται στο πρόσωπο του οι απαιτούμενες γενικές προϋποθέσεις υπαγωγής.

Αυτή η κατ’ εξαίρεση διάταξη διαφέρει ουσιωδώς από το κλασσικό δικαίωμα του εγγυητή ,κατά τον Αστικό Κώδικα, να αποπληρώσει το δανειστή και να στραφεί εναντίον του πρωτοφειλέτη αναγωγικά για την διεκδίκηση των καταβληθέντων. Η λογική της ρύθμισης βασίζεται στη διάθεση του νομοθέτη να δοθεί μια πραγματική ευκαιρία στον οφειλέτη να ρυθμίσει τις οφειλές του , γεγονός που θα οδηγούνταν σε αποτυχία ,αν μετά την δικαστική ρύθμιση των χρεών  ,ο ίδιος ο οφειλέτης θα βρισκόταν αντιμέτωπος με τον εγγυητή που θα ζητούσε ,αναγωγικά αυτή τη φορά , την πληρωμή όσων οφειλών διαγράφηκαν δικαστικά.

 Τη σοβαρή αυτή παράλειψη του δικαιώματος αναγωγής επιθυμεί να ισορροπήσει ο νόμος παρέχοντας την παραπάνω δυνατότητα αυτοτελούς υπαγωγής του εγγυητή στην ίδια διαδικασία. Η δυνατότητα αυτή πράγματι έχει ενδιαφέρον , πλην όμως υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που οι εγγυητές είτε δε μπορούν να υπαχθούν στη διαδικασία του νόμου για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά (π.χ είναι έμποροι) είτε δε θέλουν να υπαχθούν γιατί ,πέραν της εγγυήσεως, δεν έχουν άλλες οφειλές. Κι ακόμα χειρότερα, υπάρχουν περιπτώσεις που οι εγγυητές διαθέτουν σημαντική περιουσία (άλλωστε αυτός θα ήταν και ο λόγος που επιλέχθηκαν ως εγγυητές) οπότε τυχόν υπαγωγή τους στο νόμο θα τους στερούσε σοβαρά περιουσιακά στοιχεία.

Και ναι μεν ο εγγυητής ,υπογράφοντας με την ιδιότητα αυτή , ανέλαβε την  ευθύνη αποπληρωμής του δανείου ,η  ευθύνη όμως αυτή ουσιαστικά  θα ενεργοποιούνταν  μόνο   σε περίπτωση που ο πρωτοφειλέτης θα αποδεικνύονταν αφερέγγυος .Αυτή η συνθήκη είναι εντελώς διαφορετική από το ενδεχόμενο να ρυθμίσει τα χρέη του ο πρωτοφειλέτης δικαστικά, να διασώσει την κύρια κατοικία του και απαλλαγεί των λοιπών. Και τούτο διότι κανείς εγγυητής όταν παρείχε την εγγύηση δεν θα μπορούσε καν να διανοηθεί ότι αναλάμβανε κίνδυνο να βρεθεί σε πολύ χειρότερη θέση από τον ίδιο τον δανειζόμενο ο οποίος τελικά καρπώθηκε και το δάνειο.

Συνεπώς, ο κάθε οφειλέτης που επιθυμεί να υποβάλει αίτηση υπαγωγής του στο ν. 3869/2010 , οφείλει να λάβει  σοβαρά υπόψη του τη δυσμενή θέση στην οποία θα περιέλθει ο εγγυητής , ένας οικείος του άνθρωπος , ως συνέπεια της δικής του προσπάθειας διάσωσης της κατοικίας του. Όσοι ,δε, έχουν συμβληθεί ως εγγυητές σε δάνεια συγγενών και φίλων που επέλεξαν την υπαγωγή τους στο ν. 3869/2010 θα πρέπει να αναζητήσουν τρόπους πιθανής αντιμετώπισης της ,κατά την άποψη μου, τουλάχιστον καταχρηστικής αυτής δυνατότητας των πρωτοφειλετών .

Μαρούσα Πρωτοπαπαδάκη-Δικηγόρος

Πολλές από τις τροποποιούμενες διατάξεις του  Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας θα δημιουργήσουν προβλήματα .Προβλήματα διαδικαστικά αλλά και  ουσιαστικά .Το θέμα της αντικατάστασης της φυσικής παρουσίας των μαρτύρων με ένορκες βεβαιώσεις που θα συντάσσονται από τους πληρεξούσιους δικηγόρους  είναι μια δομική αλλαγή , απόλυτη αρνητική κατά την σύμφωνη γνώμη σύσσωμου του νομικού κόσμου. Το ίδιο και η εφ' εξής δυνατότητα των πολλαπλών κατασχέσεων. Δεκάδες όμως και άλλα άρθρα εμπεριέχουν  αλλαγές που έρχονται να διαφοροποιήσουν πλήρως το πλαίσιο όπως το γνωρίζαμε μέχρι σήμερα .

Το άρθρο 953&3  του ΚΠολΔ  είναι ένα τέτοιο άρθρο: Με τη μορφή που ισχύει μέχρι σήμερα και θα ισχύει μέχρι τέλους του έτους ορίζει ότι εξαιρούνται από την κατάσχεση α)τα πράγματα της προσωπικής χρήσης του οφειλέτη και της οικογένειας του ,και ιδίως ρούχα κλινοστρώματα , έπιπλα, εφόσον τα πράγματα αυτά είναι απαραίτητα για τις στοιχειώδεις ανάγκες της διαβίωσης τους β) τρόφιμα και καύσιμη ύλη , απαραίτητα στον οφειλέτη και την οικογένεια του για τρεις μήνες γ)τα παράσημα και τα αναμνηστικά αντικείμενα, τα χειρόγραφα ,οι επιστολές, τα οικογενειακά έγγραφα και τα επαγγελματικά βιβλία, δ)βιβλία, μουσικά όργανα , εργαλεία τέχνης που προορίζονται για την επιστημονική ή καλλιτεχνική και γενικότερα την πνευματική μόρφωση και ανάπτυξη του οφειλέτη ή της οικογενείας του.

 Στη νέα του μορφή , που θα ισχύει από 1.1.2016,το άρθρο 953&3  απλά ορίζει : «Εξαιρούνται από την κατάσχεση τα πράγματα που είναι απολύτως απαραίτητα για τις στοιχειώδεις ανάγκες διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογενείας του ..». Όλες οι υποκατηγορίες καταργούνται .Τα ακατάσχετα κινητά περιορίζονται αποκλειστικά και μόνο στα απολύτως απαραίτητα για τις στοιχειώσεις ανάγκες της διαβίωσης του οφειλέτη. Σίγουρα δεν θα είναι όσα αναφέρονται στις περιπτώσεις β,γ και δ από το μέχρι σήμερα ισχύον άρθρο. Αλλιώς δεν θα καταργούνταν.

Το πώς θα προσδιορίζονται αυτά που είναι τα απολύτως απαραίτητα για τις στοιχειώδεις ανάγκες διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογένειας του ,με δεδομένο τον εμφανή περιορισμό τους λόγω της κατάργησης των περιπτώσεων β,γ,δ, μένει να το δούμε μέσα από τη νομολογία που θα διαμορφωθεί .Εκτός αν την προλάβει η πολιτεία εκδίδοντας πίνακες, κάτι σαν τις Εύλογες Δαπάνες Διαβίωσης , όπου θα προσδιορίζονται ενδεχομένως και συγκεκριμένα ,με τη μορφή καταλόγου ,  ποια είναι τα κινητά αυτά που εμπίπτουν στην έννοια «του απολύτως απαραίτητου». Φυσικά το κύριο ζήτημα  είναι με ποια κριτήρια θα γίνει , σε κάθε περίπτωση, ο χαρακτηρισμός , πώς θα δοθεί η απάντηση στο ερώτημα τι καθιστά ένα κινητό απολύτως απαραίτητο για τις στοιχειώδεις ανάγκες ενός ανθρώπου;

 Η παραπάνω τροποποίηση αποκτά ακόμα μεγαλύτερη αξία αν τη δει σε συνδυασμό με την πρόσφατη αλλαγή του νόμου 3869/2010 για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά όπου με το ν.4346/20.11.2015 τροποποείται το άρθρο 9 και εφ’ εξής προβλέπεται ότι όλη η περιουσία του οφειλέτη ,εκτός την κύρια κατοικία που θα προστατεύεται, που δεν εξαιρείται από την κατάσχεση κατά το άθρο 953ΚΠολΔ θα κατάσχεται και θα εκποιείται με σκοπό την ικανοποίηση των δανειστών.  

Θα αντιλαμβανόμουν μια τροποποίηση του άρθρου 953ΚΠολΔ στη λογική της δυνατότητας κατασχέσεων συγκεκριμένων κινητών περιουσιακών στοιχείων, για παράδειγμα επώνυμων έργων τέχνης ή παρασήμων αγορασμένων από δημοπρασίες , καθώς αυτά  συνιστούν πράγματι  μιας μορφής επένδυση και  συνήθως ενσωματώνουν μεγάλες αξίες και συνεπώς  ο πλειστηριασμός τους να οδηγούσε στην επίτευξη αξιόλογου πλειστηριασμάτος .Θα υπήρχε ακόμα ίσως μια λογική αν οι νέες διατάξεις αφορούσαν υποχρεώσεις που θα  αναλαμβάνονται εφ’ εξής , καθώς κι αυτή και άλλες συναφείς αλλαγές ουσιαστικά συνεπάγονται κυρώσεις οι οποίες δεν ίσχυαν όταν οι δανειολήπτες ανέλαβαν τις υποχρεώσεις τους, δηλαδή κινδύνους τους οποίους αν γνώριζαν ίσως και να μην αναλάμβαναν το ρίσκο του δανεισμού.

Στις σημερινές όμως συνθήκες το νέο άρθρο 953ΚΠολΔ αφήνει πολλά ερωτηματικά για την επόμενη καθημερινότητα  των οφειλετών .Και το νέο άρθρο 953 ΚΠολΔ αποτελεί μια απόδειξη της δίκαιης αντίδρασης όλων των εμπλεκόμενων στο χώρο της δικαιοσύνης  απέναντι στο νέο Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας που πρόκειται να εφαρμοστεί από 1.1.2016.

Μαρούσα Πρωτοπαπαδάκη-Δικηγόρος

 

  Η ΑΠΟΨΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2011/24

Κάθε προσπάθεια  για βελτίωση της δυνατότητας πρόσβασης των ασθενών σε ποιοτικές και ασφαλείς υπηρεσίες υγείας, σε εθνικό και πολύ περισσότερο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι κάτι παραπάνω από ευπρόσδεκτη στις οργανώσεις ασθενών .

Η Οδηγία 2011/24ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί εφαρμογής των δικαιωμάτων των ασθενών στο πλαίσιο της διασυνοριακής περίθαλψης αποτελεί για προφανείς λόγους νομοθέτημα  στην απολύτως σωστή κατεύθυνση, χωρίς να παραβλέπεται  το υπαρκτό δεδομένο ότι ο ασθενής κατ’ αρχήν επιθυμεί να λαμβάνει την απαιτούμενη περίθαλψη στον τόπο κατοικίας του. Για όσες όμως περιπτώσεις απαιτείται η περίθαλψη του ασθενούς σε χώρα διαφορετική απ’ αυτήν στην οποία διαμένει, η ύπαρξη και λειτουργία νομοθετικού πλαισίου που παρέχει ρεαλιστικά τέτοια δυνατότητα είναι κομβικής σημασίας.

Η παραπάνω Οδηγία ,στηριζόμενη στις θεμελιώδεις αξίες της Ε.Ε. της καθολικότητας της  υγειονομικής φροντίδας , της πρόσβασης σε ποιοτική περίθαλψη, της ισοτιμίας  και της αλληλεγγύης ,σαφώς δεν είναι  το πρώτο νομοθέτημα που αφορά τη συνεργασία των ευρωπαϊκών συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης .Ο Κανονισμός 883/2004 εφαρμόζεται εδώ και χρόνια. Η Οδηγία όμως έθεσε  τις κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δικαιωμάτων των ασθενών στο πλαίσιο της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης, για την ικανοποίηση των προσδοκιών τους  για υψηλή ποιότητα περίθαλψης εντός του πλαισίου της Ε.Ε.  και για την εξασφάλιση ότι οι Ευρωπαϊκές χώρες θα συνεργαστούν προς όφελος των ασθενών.

Ποια είναι ,όμως , αυτά τα πολύ συγκεκριμένα δικαιώματα των ασθενών για την εφαρμογή των οποίων εκδόθηκε η Οδηγία 2011/24 ; Πρόκειται για:

-το δικαίωμα επιλογής του τόπου όπου θα λάβουν τη θεραπεία τους

–το δικαίωμα να μην υφίστανται διακρίσεις για το κόστος και τις θεραπείες στη βάση της εθνικότητας τους

-το δικαίωμα να  λαμβάνουν αντίγραφα από τον ιατρικό τους φάκελο για την εξασφάλιση της συνέχειας της περίθαλψης

-το δικαίωμα προστασίας της ιδιωτικής ζωής σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα

-το δικαίωμα σε διαφανείς διαδικασίες παραπόνων και αναζήτησης αποζημίωσης (όλες οι παρεχόμενες θεραπείες πρέπει να καλύπτονται από ασφάλιση αστικής ευθύνης ή ανάλογη εγγύηση )

-το δικαίωμα να προσβάλουν  τις διοικητικές αποφάσεις που εκδίδονται σχετικά με τη λήψη διασυνοριακής περίθαλψης και την επιστροφή των εξόδων .

Ας δούμε ,όμως τι έχει συμβεί με τη μέχρι σήμερα εφαρμογή της Οδηγίας : Η πρακτική υλοποίηση αυτής της πολύ ενδιαφέρουσας δυνατότητας , από τη στιγμή που η Οδηγία , μετά την παρέλευση της διετούς χορηγηθείσας προθεσμίας,  έχει πλέον  ενσωματωθεί στο σύνολο των ευρωπαϊκών χωρών, δεν έχει αποδώσει  σημαντικά αποτελέσματα.

Πρόσφατη έρευνα του ευρωβαρόμετρου που διεξήχθη στα 28 Κράτη Μέλη της Ε.Ε τον Οκτωβρίου του 2014 ,με τη συμμετοχή περίπου 28.000 προσώπων από διαφορετικές κοινωνικές και δημογραφικές ομάδες ,έδειξε ότι μόλις ένα μικρό ποσοστό της τάξης του 5% δήλωσε ότι έχει λάβει ιατρική φροντίδα σε άλλο Κράτος-μέλος της Ε.Ε. , τη στιγμή που περίπου οι μισοί από τους συμμετέχοντες δήλωσαν πρόθυμοι να ταξιδέψουν σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα προκειμένου να λάβουν ιατρική φροντίδα. Το ποσοστό αυτό ελάχιστα έχει διαφοροποιηθεί από το 2007 όταν και η Οδηγία δεν είχε ακόμα εκδοθεί.

Αλλά και τα νούμερα που παρουσιάζει η μόλις προ 15 ημερών με ημερομηνία 4/9/2015 Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο όχι μόνο επιβεβαιώνουν ότι μικρός αριθμός ασθενών μέχρι σήμερα έχει λάβει διασυνοριακή περίθαλψη  αλλά καταδεικνύουν και μεγάλες διαφορές μεταξύ των Κρατών Μελών σε μια λογική μη επιθυμητής ανισότητας.: Ανάμεσα σε 20 Κράτη Μέλη που παρείχαν επιστροφή εξόδων  αποκλειστικά στη βάση αυτής της Οδηγίας ( γιατί υπήρξαν και ορισμένα κράτη που χορήγησαν στοιχεία για περίθαλψη στο εξωτερικό τόσο με βάση την Οδηγία όσο και τον Κανονισμό και γιαυτό δεν θα αναφερθώ σ’ αυτά) για θεραπείες που δεν υπόκειντο σε προέγκριση, σε σύνολο  περίπου 40.000 περιπτώσεων , μόνο στη Δανία  αντιστοιχούν οι 31.000 ,τέσσερις χώρες είχαν περισσότερες από 1000,ενώ 14 κράτη μέλη είχαν λιγότερες από 10 . ΄Εξι από αυτά μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα και η Βουλγαρία δεν κατέγραψαν κανένα περιστατικό επιστροφής εξόδων  με βάση την Οδηγία. Όσο δε αφορά τις περιπτώσεις για τις οποίες 21 Κράτη Μέλη έχουν προβλέψει διαδικασίες προ-έγκρισης , από τις 17 που χορήγησαν στοιχεία  για περιπτώσεις αποζημίωσης αποκλειστικά με βάση την Οδηγία, προκύπτει ότι υποβλήθηκαν 560 αιτήματα εκ των οποίων ικανοποιήθηκαν τα 360.Δύο Κράτη μέλη ,η Ελλάδα μαζί με την Πολωνία  ούτε ενέκριναν ούτε απέρριψαν οποιοδήποτε αίτημα για προ-έγκριση διασυνοριακής περίθαλψης μέσα στο 2014 αναφορικά με προγραμματισμένη θεραπεία στο εξωτερικό.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;

Η αλήθεια είναι ότι η  εφαρμογή της Οδηγίας συναντά εμπόδια . Ποιοι ,όμως ,είναι  παράγοντες  που δημιουργούν τα προβλήματα;

Η παραπάνω  Έκθεση της Επιτροπής αναγνωρίζει ότι  τούτο   οφείλεται κατ’ ένα μέρος και στην καθυστέρηση της ενσωμάτωσης από τα Κράτη Μέλη, χωρίς να παραβλέπει όμως  ότι σε πολλά Κράτη Μέλη υφίστανται εμπόδια στο δρόμο των ασθενών ως αποτέλεσμα  ουσιαστικά πολιτικών επιλογών :

– Κάποιες χώρες, για παράδειγμα , έχουν θεσπίσει περίπλοκα συστήματα προ- έγκρισης . Σε ορισμένες  δεν είναι  ξεκάθαρο εξ αρχής  για ποιές περιπτώσεις  απαιτείται η προηγούμενη έγκριση , υπάρχουν τρια Κράτη Μέλη  που απαιτούν να αποδείξει ο ασθενής ότι είναι ιατρικά απαραίτητο για τη συγκεκριμένη παροχή περίθαλψης να παρασχεθεί σε άλλο Κράτος Μέλος, στη στιγμή που είναι αμφίβολο αν αυτό συνάδει με την ελεύθερη κυκλοφορία των ασθενών των Άρθρων 7(9) και 7(11) της Οδηγίας. 

– Ορισμένες χώρες φαίνεται να προσφέρουν χαμηλότερα επίπεδα αποζημιώσεων από όσο θα έπρεπε ενώ σε κάποια Κράτη Μέλη έχουν ενσωματώσει την Οδηγία με τέτοιο τρόπο που θα μπορούσε να εκληφθεί ως περιορισμός στην αποζημίωση .

-Σε πολλά η διοικητική διαδικασία είναι δυσχερής και περίπλοκη . Στην Έκθεση της Επιτροπής γίνεται, μεταξύ άλλων, λόγος για περιπτώσεις όπως είναι η και   Ελλάδα  όπου  ανάμεσα στα δεκάδες έγγραφα για την υποβολή αιτήματος επιστροφής εξόδων  απαιτείται και η  προσκόμιση όλων των αποδεικτικών πληρωμών σε επίσημη μετάφραση και επιπλέον θεώρηση από το Ελληνικό Προξενείο. Όποιος έχει εμπλακεί γνωρίζει πόσο χρονοβόρο και κοστοβόρο αυτό είναι . 

Η αλήθεια είναι ότι η Οδηγία αφήνει   στα Κράτη Μέλη τη διακριτική ευχέρεια ρύθμισης πολλών θεμάτων και αυτό, στην εποχή της τρέχουσας οικονομικής κρίσης σε πολλές χώρες, σαφώς ενέχει  κινδύνους

Πέρα όμως απ’ αυτά , ένα  βασικό ζήτημα είναι το ότι η  πολλά υποσχόμενη  αυτή δυνατότητα δεν είναι γνωστή στους ασθενείς, γεγονός που δεν αποτελεί έκπληξη καθώς η σοβαρή έλλειψη γνώσης των δικαιωμάτων τους εκ μέρους των ασθενών , ακόμα και για θέματα αμιγώς εθνικής νομοθεσίας, είναι γνωστό πρόβλημα. Η ίδια προαναφερθείσα  έρευνα του ευρωβαρόμετρου έδειξε ότι  λιγότεροι από 20% από τους ασθενείς είχαν ενημέρωση σχετικά με την διασυνοριακή περίθαλψη , ενώ μόνο ένα 10% γνώριζε για την ύπαρξη των Εθνικών Σημείων Αναφοράς. Στην Ελλάδα και στην Βουλγαρία το ποσοστό που είχε ενημέρωση ήταν αρκετά μικρότερο, και στις δύο χώρες μόλις 8% γνώριζαν για τη διασυνοριακή περίθαλψη  ενώ την ύπαρξη των Ε.Σ.Α αγνοεί το 93% των Ελλήνων .

 Κανείς δε μπορεί όμως  να διεκδικήσει ένα δικαίωμα όταν  αγνοεί την ίδια την  ύπαρξη του.

Αλλά τα προβλήματα  πληροφόρησης είναι  εμφανή και στο επόμενο επίπεδο. Για όσους  από τους ασθενείς γνωρίζουν και επιθυμούν να ασκήσουν  το δικαίωμα τους σε διασυνοριακή περίθαλψη ,πόσο εύκολο είναι να τα καταφέρουν;

Τα Εθνικά Σημεία Επαφής  (ήδη κάθε Κράτος Μέλος έχει ορίσει ένα) είναι  αυτά που έχουν νομοθετικά επιφορτιστεί με το κρίσιμο ρόλο της παροχής της απαιτούμενης πληροφόρησης προς τους ασθενείς προκειμένου οι τελευταίοι , ενημερωμένοι –όπως προσιδιάζει στη λογική της ΕΕ-  να κάνουν μια συνειδητή επιλογή για την διασυνοριακή περίθαλψη τους.’ Ωστόσο , η μέχρι σήμερα εμπειρία έχει δείξει ότι η ενημέρωση, αν και διαφέρει από Κράτος-Μέλος  σε Κράτος-Μέλος  είναι αποσπασματική  και οι ασθενείς έρχονται αντιμέτωποι με ένα λαβύρινθο από πληροφορίες άλλοτε ελλιπείς, άλλοτε αντιφατικές –σίγουρα όχι τις αναγκαίες.

 Οι  ασθενείς από τη μεριά τους, όμως,  έχουν υψηλές προσδοκίες:

Στην παραπάνω έκθεση της Επιτροπής  καταγράφεται ως  κυρίαρχο συναίσθημα από την πλευρά των ασθενών  ότι τα Ε.Σ.Ε πρέπει να είναι μια «πύλη εισόδου προς τη θεραπεία» και όχι ένας φρουρός που μπλοκάρει την πρόσβαση. Οι ασθενείς σε ευρωπαϊκό επίπεδο επιθυμούν τα Ε.Σ.Ε να θέτουν σε πρώτη προτεραιότητα τους ασθενείς με στόχο να λάβουν τη φροντίδα που χρειάζονται  και φυσικά στο σωστό χρονικό σημείο . Πρόσβαση ,δε, στη σωστή  και ολοκληρωμένη πληροφορία σημαίνει άριστα οργανωμένα, υποστηρικτικά , συνεργάσιμα , φιλικά, αξιόπιστα  Ε.Σ.Ε. Σημαίνει φορείς στελεχωμένους με ανθρώπινο δυναμικό πρόθυμο να «ακούσει» τους ασθενείς, να προτείνει λύσεις, να λειτουργήσει σαν ένα είδος διαμεσολαβητή ανάμεσα στους παρόχους υγείας και τις αρχές  ώστε ο ασθενής , αφού γνωρίζει πλήρως το «τι» ,το «που», το «πως» και βεβαίως το «πόσο» να μπορεί να επιλέξει. Σημαίνει  χρήση σύγχρονων ηλεκτρονικών δυνατοτήτων, ιστοσελίδες εύκολες στον εντοπισμό ,στην πλοήγηση ,με σαφή δομή , με FAQs,οδηγούς , links για άλλες συναφείς ιστοσελίδες Εθνικών Συστημάτων Υγείας, παρόχων αλλά και ενώσεων ασθενών. Δεν είναι τυχαίο ότι τρία Κράτη Μέλη,που δέχονται αιτήματα αποκλειστικά μέσω οργανωμένου διαδικτύου,  η Γερμανία, η Φιλανδία και η Αυστρία κατέγραψαν το 75% των αιτημάτων διασυνοριακής περίθαλψης συνολικά μεταξύ των 28 μελών (!) για το 2014 .

Για να τονιστεί ακόμα περισσότερο ο εμφανώς σημαντικός ρόλος των Ε.Σ.Ε. θα πρέπει να αναφερθεί ότι η θεραπεία για τον καρκίνο αποτελεί την πρώτη αιτία αναζήτησης διασυνοριακής περίθαλψης σε 17 από τα 28 Κράτη-μέλη συγκεντρώνοντας στην Ελλάδα ποσοστό 71% , γεγονός που από μόνο του καταδεικνύει τη βεβαρημένη  θέση των ασθενών που θα απευθυνθούν στα Ε.Σ.Ε αναζητώντας την ποθητή πληροφορία.Είναι ασθενείς που το μόνο που ΔΕΝ επιθυμούν είναι η εμπλοκή τους σε αβέβαιες και ασαφείς γραφειοκρατικές διαδικασίες.

Ένα δεύτερο ,όμοιας σημασίας με την έλλειψη πληροφόρησης αν όχι μεγαλύτερο, , εμπόδιο  στη δυνατότητα ίσης πρόσβασης στην διασυνοριακή περίθαλψη είναι αυτό που συνδέεται με την οικονομική δυνατότητα των ασθενών, καθώς πολλοί ασθενείς δεν είναι σε θέση να ανταπεξέλθουν σε αυτού του είδους την περίθαλψη αφού απαιτείται η προκαταβολή των σχετικών δαπανημάτων αλλά και η κάλυψη άλλων σχετικών εξόδων , όπως της μετάβασης και της διαμονής. Ήδη έχει ζητηθεί από τα Κράτη-μέλη και τα Ε.Σ.Ε. να αναζητήσουν λύσεις αναφορικά με την οικονομική ανακούφιση ιδίως των λιγότερα εύπορων .

Σε πρόσφατα συνέδρια Οργανώσεων ασθενών σε ευρωπαϊκό επίπεδο καταγράφηκαν οι κυριότερες επιφυλάξεις που αναφέρθηκαν εκ μέρους των ασθενών στο «ταξίδι της διασυνοριακής περίθαλψης» σε όλα τα στάδια της διαδρομής  από τη  λήψη της απόφασης, το στάδιο πριν την αναχώρηση, αυτό της παραμονής στη χώρα θεραπείας και φυσικά στο στάδιο μετά την επιστροφή .Αφορούν κυρίως τον εντοπισμό των διαθέσιμων επιλογών θεραπείας,  την πληροφόρηση αναφορικά με τις λίστες αναμονής ,την υποχρέωση ή όχι εκ των προτέρων έγκρισης, το κόστος , την πληροφόρηση για την ασφάλεια και την ποιότητα της θεραπείας στο εξωτερικό, τη δυνατότητα συνεννόησης από πλευράς  γλώσσας με τον πάροχο υγείας , τα έγγραφα που θα χρειαστεί να έχουν μαζί τους, την ακριβή μετάφραση των ιατρικών φακέλων τους  ,την  πιθανότητα εμφάνισης μη προβλέψιμων γεγονότων ,π.χ μιας επιπλοκής η οποία θα απαιτούσε επιμήκυνση της νοσηλείας και φυσικά  τη διαδικασία είσπραξης των χρημάτων με έμφαση σε προβλήματα καθυστερήσεων και σύνθετων διοικητικών διαδικασιών.

Σε αρκετά από τα παραπάνω ζητήματα οι Οργανώσεις  ασθενών μπορούν να βοηθήσουν  ώστε η Οδηγία πραγματικά «να δουλέψει». .Άλλωστε, αυτό ακριβώς προβλέπει και η ίδια η Οδηγία στο άρθρο 6 «Τα Κράτη Μέλη διασφαλίζουν ότι τα Ε.Σ.Ε. συμβουλεύονται οργανώσεις ασθενών, παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και ασφαλιστικούς φορείς υγειονομικής περίθαλψης» .Για να καταστεί αυτό εφικτό θα πρέπει κατ’ αρχήν οι ίδιες οι  Οργανώσεις  ασθενών  να λάβουν τις απαιτούμενες πληροφορίες  ώστε να ξεκινήσει ένας διάλογος με τα μέλη τους αλλά  και άλλες Οργανώσεις ασθενών και πολιτών .Με την  πολύτιμη βιωματική εμπειρία των μελών τους είναι αρμόδιες να συνδράμουν και  τις αρχές και τα Ε.Σ.Ε. για την βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών  , ακριβώς γιατί γνωρίζουν τι πραγματικά αντιμετωπίζει ο ασθενής σε πρακτικό επίπεδο και όχι στη θεωρία των νομοθετημάτων .Μπορούν έτσι να προτείνουν συγκεκριμένα μέτρα για την βελτίωση της παρεχόμενης περίθαλψης σε όλα τα επίπεδα .Πέρα από τα προφανή, για  παράδειγμα  η τήρηση ενός αρχείου με πραγματικά περιστατικών ασθενών που έλαβαν διασυνοριακή περίθαλψη  θα μπορούσε να είναι  μια εξαιρετική βοήθεια την οποία η Επιτροπή θα δεχόταν  ευχαρίστως προκειμένου να καταστήσει πιο αποτελεσματική την εφαρμογή της Οδηγίας.

Στην Ελλάδα ούτε ο νέος νόμος έλαβε τη δημοσιότητα  που θα έπρεπε ούτε η συνδρομή των Οργανώσεων  ασθενών αξιοποιήθηκε .Δόθηκε αρκετή προσοχή στην μεταφορά της Οδηγίας από τεχνικής ,νομικής και οικονομικής πλευράς χωρίς να υπολογιστούν οι πρακτικές και ουσιαστικές  συνέπειες για τους ασθενείς .

 Ούτε η λειτουργία του Εθνικού Σημείου Επαφής  είναι αυτή που αναμένουν οι ασθενείς. Ένα πρώτο  πρόβλημα είναι η λειτουργία της στην Αθήνα –σε μια χώρα σαν την Ελλάδα με τόσο ιδιαίτερο γεωγραφικό διαμελισμό ένα μοναδικό σημείο δεν είναι σε θέση –ακόμα κι αν ήταν οργανωμένο άριστα –να εξυπηρετεί ταυτόχρονα ηπειρωτική και νησιώτικη Ελλάδα όταν μιλάμε για ασθενείς. Σκεφτείτε τις περιπτώσεις ατόμων με κινητικές αναπηρίες που διαμένουν στα νησιά μας. Ας σημειωθεί ότι η Οδηγία παρέχει τη δυνατότητα στα Κράτη Μέλη να αποφασίσουν και τον αριθμό των Ε.Σ.Ε.

Από την άλλη  η διαδικτυακή σελίδα αφήνει αναπάντητα δεκάδες ερωτήματα που εύλογα έχουν οι ασθενείς. Η ανάρτηση αυτούσιων των ΦΕΚ , με το γνωστό τρόπο κωδικοποίησης της πληροφορίας που περιέχουν με συνεχείς αναφορές σε κείμενα άλλων νόμων, δεν είναι αυτό που χρειάζονται οι ασθενείς. Αυτό που προσωπικά θεωρώ απαραίτητο είναι μαζί με την ανάρτηση των νόμων , που οπωσδήποτε παρέχουν την ασφαλή βάση διεκδίκησης των δικαιωμάτων , να παρέχονται οι οδηγίες και με έναν πιο  προσιτό τρόπο ώστε να γίνονται κατανοητές στο ευρύ κοινό και όχι μόνο στους έχοντες αυξημένη συναλλακτική εμπειρία και εξειδικευμένες γνώσεις .

Παράλληλα ο γνωστός σε όλους  ρυθμός που λειτουργούν οι διαδικασίες στην Ελλάδα είναι και αυτός ένα πρόβλημα από μόνος του. Δεν είναι τυχαίο  ότι τα στοιχεία της έκθεσης της Επιτροπής αναφέρουν  –όπως προείπα- ότι  μέσα στο 2014 δεν καταβλήθηκε καμιά αποζημίωση για διασυνοριακή   περίθαλψη –Δεν λέει ότι δεν  υποβλήθηκε κανένα αίτημα.

Οι Οργανώσεις  ασθενών επιθυμούν  να λειτουργήσει η Οδηγία  και να μην παραμείνει ένα νομοθέτημα στα χαρτιά, όχι μόνο για να καταστεί ρεαλιστικά δυνατή η άσκηση των δικαιωμάτων που αναφέρθηκαν αλλά  και για να λειτουργήσουν τα λοιπά  πολλαπλά οφέλη της  μέσα από τη συνεργασία των συστημάτων υγείας των διαφόρων Κρατών Μελών, ιδίως μάλιστα σε μια εποχή σαν αυτή που ζούμε γενικευμένων περικοπών δαπανών σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Η Οδηγία 2011/24 δίνει το έναυσμα και δείχνει την κατεύθυνση στο πως μπορεί αυτό να λειτουργήσει.

Η δημιουργία προτύπων και κατευθυντήριων γραμμών για την ποιότητα και την ασφάλεια και η ανταλλαγή πληροφοριών ιδίως μεταξύ των εθνικών σημείων επαφής που μπορεί να επιτευχθεί μέσα από αυτή τη συνεργασία είναι ζωτικής σημασίας.

 Για τις σπάνιες παθήσεις ,επίσης,  με λιγότερα από 5 περιστατικά ανά 10.000 κατοίκους, όπου είναι προφανής η μικρής κλίμακας  ή ακόμα και ανύπαρκτη έρευνα σε εθνικό επίπεδο, η προβλεπόμενη  από την Οδηγία, και ήδη βρισκόμενη σε εξέλιξη, δημιουργία Ευρωπαϊκών Δικτύων Αναφοράς είναι σημαντικότατη και μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση των ασθενών σε υψηλής ποιότητας φροντίδα .Παρά δε το γεγονός ότι κατ’ αρχήν αφορά τις σπάνιες παθήσεις , μπορεί να λειτουργήσει ως μοντέλο –πρότυπο για μελλοντική εφαρμογή σε άλλες χρόνιες παθήσεις  με σκοπό και στόχο την ενίσχυση της  παρεχόμενης ποιότητας περίθαλψης στην ΕΕ.

Παράλληλα  η συνεργασία για την αξιολόγηση των νέων τεχνολογιών υγείας μπορεί να στηρίξει τα Κράτη μέλη μέσω οικονομιών κλίμακας και να παρέχει μια καλύτερη βάση απόδειξης για τη βέλτιστη χρήση των νέων τεχνολογιών ώστε να εξασφαλίζεται υψηλής ποιότητας, ασφαλής και αποτελεσματική υγειονομική περίθαλψη.

Όχι μικρότερης σημασίας είναι η πρόβλεψη για ενίσχυση και διευκόλυνση της συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών στο πλαίσιο εθελοντικού δικτύου που συνδέει τις αρμόδιες  για την ηλεκτρονική υγεία (e health) εθνικές αρχές.

Όλα τα παραπάνω σταδιακά θα οδηγήσουν στην αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών και τελικά στην προστασία της ανθρώπινης ζωής που είναι και το απόλυτο ζητούμενο .

 Σας  ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας .

Μαρούσα Πρωτοπαπαδάκη –

Δικηγόρος-μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής στο

«Άλμα Ζωής Ν.Θεσσαλονίκης»

——————————————————————————————

H ομιλία παρουσιάστηκε στα πλαίσια της ημερίδας παρουσίασης του έργου Behealth "Ευρωπαϊκός Σχεδιασμός για τη διασυνοριακή συνεργασία στην υγεία : από τη θεωρία στην πράξη" την οποία διοργάνωσε η 4η Υγειονομική Περιφέρεια Μακεδονίας και Θράκης, την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 2015 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης  , αντιλαμβανόμενα στο πλαίσιο της  χρηματοπιστωτικής κρίσης ότι η ανεύθυνη συμπεριφορά των συμμετοχόντων στην αγορά  μπορεί να υπονομεύ­σει τα θεμέλια του χρηματοοικονομικού συστήματος, οδη­γώντας σε έλλειψη εμπιστοσύνης εκ μέρους όλων των πλευ­ρών, ιδίως των καταναλωτών, και, δυνητικά, σε σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, εξέδωσε την ΟΔΗΓΙΑ 2014/17 ΕΕ  της 4^ης Φεβρουαρίου 2014 σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για καταναλωτές για ακίνητα που προορίζονται για κατοικία και την τροποποίηση των οδηγιών 2008/48/ΕΚ και 2013/36/EEκαι του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010.

Από το προοίμιο της οδηγίας καθίσταται σαφές ότι από καιρό εντοπίστηκαν μια σειρά προβλημάτων  στις αγορές ενυπόθη­κης πίστης εντός της Ένωσης τα οποία οφείλονται στις ανεύθυνες πρακτικές χορήγησης και λήψης δανείων και στα περιθώρια ανεύθυνης συμπεριφοράς εκ μέρους συμμετεχόντων στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων των μεσιτών πιστώσεων και των μη πιστωτικών ιδρυμάτων

Σκοπός της οδηγίας είναι η θέσπιση ενός επαρκώς εναρμονισμένου ενωσιακού νομικού πλαισίου στις χώρες- μέλη που θα εξασφαλίσει βιώσιμη χορήγηση και λήψη δανείων και ταυτόχρονα υψηλό επίπεδο προστασίας καταναλωτή. Για να καταστεί δε δυνατή η επιδιωκόμενη προστασία ,δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην επάρκεια και το αυξημένο γνωστικό επίπεδο του προσωπικού των πιστωτικών φορέων , στην εκτενή  και έγκαιρη πληροφόρηση των καταναλωτών σχετικά με τα προτεινόμενα δάνεια αλλά και στην επίγνωση των κινδύνων που αναλαμβάνουν .

Βασική προϋπόθεση , σύμφωνα με την οδηγία,  για να δια­σφαλιστεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών είναι η απαίτηση να επιδείξει ο κλάδος  των πιστωτικών φορέων υψηλό βαθμό δικαιοσύνης, εντιμότη­τας και επαγγελματισμού, να έχει κατάλληλη διαχείριση των συγκρούσεων συμφερόντων, συμπεριλαμβα-νομένων εκείνων που σχετίζονται με την αμοιβή, και να παρέχει συμβουλές προς όφελος του καταναλωτή. Στην κατεύθυνση αυτή  προβλέπονται κανόνες για την αμοιβή του προσωπικού με το σκοπό να περιοριστούν οι κακόβουλες πρακτικές πώλησης και να εξασφαλιστεί ότι ο τρόπος αμοιβής του προσωπικού δεν το εμποδίζει να συμμορφώνεται με την υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα του καταναλωτή.

Επιπλέον δίνεται έμφαση σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο στοιχείο των τραπεζικών συμβάσεων :Πριν από την σύναψη μιας σύμβασης πίστωσης είναι αναγκαίο, σύμφωνα με την Οδηγία, να εκτιμάται και να επαληθεύεται η ικανότητα και η διάθεση του καταναλωτή να εξοφλήσει το δάνειο. Αυτή η αξιολόγηση της πιστοληπτικής του ικανότητας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλους εκείνους τους παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη δυνατότητα του καταναλωτή να εξοφλήσει την πίστωση καθ’ όλη τη διάρκεια της .Και ακόμα πιο ενδιαφέρουσα η σχετική πρόβλεψη για τους εγγυητές : Η απόφαση του πιστωτικού φορές ως προς τη χορήγηση της πίστωσης θα πρέπει να συμβαδίζει με το αποτέλεσμα της αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας .Η δυνατότητα του πιστωτικού φορέα να μεταβιβάσει τμήμα του πιστωτικού κινδύνου σε τρίτο δεν θα πρέπει να τον κάνει να αγνοεί τα συμπεράσματα της αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας και να προτείνει σύμβαση πίστωσης σε καταναλωτή ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα δεν θα είναι σε θέση να την εξοφλήσει.  

Η Οδηγία, ακόμα , στον 9^ο κεφάλαιο , περιλαμβάνει διατάξεις για τα δάνεια σε ξένο νόμισμα  στη λογική αποτροπής επανεμφάνισης προβλημάτων παρόμοιων με όσων δημιουργήθηκαν σε όλη την Ευρώπη από τα γνωστά δάνεια σε ελβετικό φράγκο.

Στις τελικές διατάξεις της Οδηγίας προβλέπεται η μέριμνα των κρατών –μελών για τη θέσπιση ενδεδειγμένων και αποτελεσματικών διαδικασιών καταγγελίας και επανόρθωσης για την εξωδικαστική επίλυση διαφορών μεταξύ καταναλωτών και πιστωτικών φορέων,μεσιτών πιστώσεων και εντεταλμένων αντιπροσώπων σχετικά με συμβάσεις πίστωσης ,χρησιμοποιώντας όπου ενδείκνυται υφιστάμενα όργανα.

Τα Κράτη –μέλη οφείλουν να θεσπίσουν και να δημοσιεύσουν το αργότερο ως 21 Μαρτίου 2016 τις αναγκαίες νομοθετικές ,κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν προς την Οδηγία 2014/17. Για προφανείς λόγους η ως άνω Οδηγία δεν εφαρμόζεται σε συμβάσεις πίστωσης που ισχύουν πριν από τις 21 Μαρτίου 2016 .

Μαρούσα Πρωτοπαπαδάκη-Δικηγόρος

 

 

 

 

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚINO

  Το δικαίωμα στην υγεία

Ένα από τα βασικότερα ανθρώπινα δικαιώματα είναι το δικαίωμα στην υγεία , βασική υποχρέωση που το κράτος οφείλει να παρέχει στους  πολίτες του. Αγαθό συνταγματικά κατοχυρωμένο και στην Ελλάδα όπως και σε δεκάδες άλλες χώρες .Για τα δικαιώματα των ασθενών έχουν αναληφθεί πολλές πρωτοβουλίες σε αρκετά κράτη  τα τελευταία χρόνια. 

Τα δικαιώματα των ασθενών, όπως εύκολα μπορεί να φανταστεί κανείς,είναι ένα θέμα που αναπτύχθηκε ουσιαστικά μετά τον Β Παγκόσμιο πόλεμο.Ξεκινώντας από γενικές διακηρύξεις όπως της Γενεύης το 1948 όπου ορίζεται  η υποχρέωση του γιατρού να παρέχει τις υπηρεσίες του στους ασθενείς ανεξάρτητα από φύλο, εθνικότητα,φυλή ,να σέβεται τα μυστικά του και να τα διαφυλάσσει ακόμα και μετά το θάνατο του ,ακολουθεί ένα χρόνο μετά ο Διεθνής Κώδικας Ιατρικής Ηθικής  με τα ίδια δικαιώματα αλλά και  αυτά της ενημέρωσης και του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Στην Αμερική ήδη από το 1973 ψηφίζεται ο Κώδικας Δικαιωμάτων του Ασθενούς ,ενώ από τις ευρωπαϊκές χώρες πρωτοπορεί η Γαλλία .Το 1981 ακολουθεί η διακήρυξη της Λισσαβώνας .

Η Ελλάδα ,παρά τη γενική έκπληξη που μπορεί να προκαλεί αυτό, ήταν η πρώτη χώρα της Ευρώπης που διατύπωσε σε νόμο τα δικαιώματα των ασθενών με επόμενη την Ιρλανδία

Η δημιουργία νομοθετικού πλαισίου για την κατοχύρωση αυτών των δικαιωμάτων , η γνώση τους από τους εμπλεκόμενους στο χώρο της υγείας, αλλά και  η  ουσιαστική  διεκδίκηση και  άσκηση αυτών  απ΄τους ίδιους τους ασθενείς συνδέονται άρρηκτα με την αναβάθμιση της ποιότητας στη φροντίδα υγείας και την, κατά το δυνατόν μεγαλύτερη, ικανοποίηση του ασθενούς.  

Ας δούμε παρακάτω τα βασικά νομοθετήματα που ισχύουν με  αναφορά και ανάλυση των βασικότερων σημείων τους

 

 

Νόμος 2071/1992 άρθρο 47

 

Το άρθρο 47 του νόμου 2071/1992 για πρώτη φορά καταγράφει αναλυτικά τα δικαιώματα του νοσοκομειακού ασθενούς για τη δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια περίθαλψη .Πρόκειται για ένα νόμο που συγκεκριμενοποίησε  το νομοθετικό πλαίσιο για την επίλυση  των διαρκών προβλημάτων στα νοσοκομεία καθώς μέχρι τότε οι όποιες αξιώσεις των ασθενών δημιουργούσαν σοβαρή αναστάτωση στις υπηρεσίες υγείας οι οποίες αδυνατούσαν να αντιμετωπίσουν τα σχετικά ζητήματα.

ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΚΑΙ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ

Αρθρο 47

Τα δικαιώματα του νοσοκομειακού ασθενούς

 

   1.  Ο  ασθενής  έχει  το  δικαίωμα  προσεγγίσεως  στις υπηρεσίες του  νοσοκομείου, τις πλέον κατάλληλες για τη φύση της ασθενείας του.

 

   2. Ο ασθενής έχει το δικαίωμα της παροχής φροντίδας σ`αυτόν  με  τον  οφειλόμενο  σεβασμό  στην  ανθρώπινη  αξιοπρέπεια του. Αυτή η φροντίδα περιλαμβάνει όχι  μόνο  την  εν  γένει  άσκηση  της  ιατρικής  και  της νοσηλευτικής,  αλλά  και  τις  παραϊατρικές  υπηρεσίες,  την διαμονή, την κατάλληλη μεταχείριση και την  αποτελεσματική  διοικητική  και τεχνική εξυπηρέτηση.

   3.  Ο  ασθενής  έχει  το  δικαίωμα να συγκατατεθεί ή να αρνηθεί κάθε  διαγνωστική ή θεραπευτική πράξη του πρόκειται να διενεργηθεί σε αυτόν.  Σε περίπτωση ασθενούς με μερική  ή  πλήρη  διανοητική  ανικανότητα,  η  άσκηση  αυτού  του  δικαιώματος  γίνεται  από το πρόσωπο που κατά νόμο ενεργεί για λογαριασμό του.

 4. Ο ασθενής δικαιούται να ζητήσει να  πληροφορηθεί  ότι  αφορά  την  κατάστασή   του.  Το  συμφέρον  του  ασθενούς  είναι  καθοριστικό  και  εξαρτάται από την πληρότητα  και  ακρίβεια  των  πληροφοριών  που  του δίνονται.  Η  πληροφόρηση  του  ασθενούς  πρέπει  να  του επιτρέπει να σχηματίσει πλήρη  εικόνα  των  ιατρικών,  κοινωνικών  και  οικονομικών παραμέτρων  της καταστάσεώς του και να λαμβάνει αποφάσεις ο ίδιος ή να μετέχει  στη  λήψη  αποφάσεων  που  είναι  δυνατό  να  προδικάσουν  τη μετέπειτα ζωή του.

 

   5.  Ο  ασθενής  ή ο εκπρόσωπός του σε περίπτωση εφαρμογής της παρ.3,  έχει το δικαίωμα να πληροφορηθεί, πλήρως και εκ των προτέρων για  τους κινδύνους  που  ενδέχεται  να  παρουσιασθούν ή να προκύψουν εξ αφορμής εφαρμογής  σε  αυτόν  ασυνήθων   ή   πειραματικών   διαγνωστικών   και θεραπευτικών  πράξεων.  Η  εφαρμογή  των  πράξεων  αυτών  στον  ασθενή λαμβάνει χώρα μόνο ύστερα από συγκεκριμένη συγκατάθεση  του  ιδίου.  Η συγκατάθεση αυτή μπορεί να ανακληθεί από τον ασθενή ανά πάσα στιγμή. Ο ασθενής  πρέπει  να  αισθάνεται τελείως ελεύθερος στην απόφαση του, να δεχθεί ή να απορρίψει, κάθε συνεργασία του με σκοπό την έρευνα  ή  την εκπαίδευση.  Η  συγκατάθεσή του για τυχόν συμμετοχή του είναι δικαίωμά του και μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή.

 

6. Ο ασθενής  έχει  το  δικαίωμα  στο  μέτρο  και  στις  πραγματικές  συνθήκες  που αυτό είναι δυνατόν, προστασίας της ιδιωτικής του ζωής. Ο  απόρρητος χαρακτήρας των πληροφοριών και του περιεχομένου των εγγράφων που τον αφορούν, του φακέλου των ιατρικών  σημειώσεων  και  ευρημάτων,  πρέπει να είναι εγγυημένος.

 

   7.  Ο  ασθενής  έχει  το  δικαίωμα του σεβασμού και της αναγνωρίσεως  σ`αυτόν των θρησκευτικών και ιδεολογικών του πεποιθήσεων.

 

   8. Ο ασθενής έχει το δικαίωμα να παρουσιάσει ή να καταθέσει αρμοδίως διαμαρτυρίες και ενστάσεις και ενστάσεις και να λάβει πλήρη γνώση των επ’ αυτών ενεργειών και αποτελεσμάτων  

                       

Νόμος 2691/1998

κύρωση της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου σε σχέση με τις εφαρμογές της Βιολογίας και της Ιατρικής

 

Με το άρθρο 5 του ν. 2691/1998 καθιερώνεται ρητά η ελεύθερη συναίνεση του ασθενούς ως προϋπόθεση για κάθε επέμβαση  και η ενημέρωση του προσώπου θα την υποστεί για τον σκοπό και τη φύση της , καθώς και για τα επακόλουθα και τους κινδύνους που αυτή συνεπάγεται.

Με το άρθρο 10 του ίδιου νόμου καθιερώνεται το δικαίωμα όλων των ασθενών να ενημερώνονται  για την κατάσταση της υγείας τους ενώ παράλληλα υποχρεώνει να γίνονται σεβαστές οι επιθυμίες των ανθρώπων που επιλέγουν να μην ενημερώνονται σχετικά.

 

 

Ν 3418/2005: Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας

 

Οι διατάξεις του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας εφαρμόζονται κατά την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος και την παροχή υπηρεσιών πρωτοβάθμιας , δευτεροβάθμιας ή τριτοβάθμιας φροντίδας υγείας στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα και ανεξάρτητα από τον τρόπο ή τη μορφή άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος ατομικά ή ομαδικά ή με τη μορφή ιατρικής εταιρείας , ως ελεύθερο επάγγελμα ή όχι. Ο κώδικας , με λίγα λόγια, σε αντίθεση  με το άρθρο 47 που προαναφέρθηκε , αφορά όλες τις περιπτώσεις παροχόμενης ιατρικής φροντίδας.   

 

Στον Κώδικα πέρα από τους γενικούς ορισμούς και τους γενικούς κανόνες άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος , όπου  ορθώς γίνεται λόγος για την άσκηση της ιατρικής ως λειτούργημα ,για την ηθική και επιστημονική ανεξαρτησία του γιατρού, περιλαμβάνονται διατάξεις για την εξασφάλιση ποιότητας , ασφάλειας και αποτελεσματικότητας , γίνεται εκτενής αναφορά στα ιατρικά πιστοποιητικά , τις ιατρικές γνωματεύσεις, το ιατρικό απόρρητο . Μετά ακολουθούν ωστόσο τα πιο βασικά  και τα  πιο ουσιαστικά άρθρα με πρώτο το άρθρο 8 που αναφέρεται στην ιατρική ως σχέση εμπιστοσύνης και σεβασμού  :  Η συμπεριφορά του ιατρού προς τον ασθενή του ,ορίζει το άρθρο 8, πρέπει να είναι αυτή που  προσήκει και αρμόζει στην επιστήμη του και την αποστολή του λειτουργήματός του. Ο ιατρός φροντίζει για την ανάπτυξη σχέσεων αμοιβαίας εμπιστοσύνης και σεβασμού μεταξύ αυτού και του χρήστη ασθενή. Ακούει τους ασθενείς του, τους συμπεριφέρεται με σεβασμό και κατανόηση και σέβεται τις απόψεις, την ιδιωτικότητα και την αξιοπρέπειά τους.

Και από τα άρθρα που ακολουθούν για τις υποχρεώσεις του ιατρού προς τον ασθενή , να ξεχωρίσουμε πέρα από την προφανή προτεραιότητα στην προστασία της υγείας του ασθενούς, και να σταθούμε λίγο στην υποχρέωση ενημέρωσης του άρθρου 11 και στη συναίνεση του ενημερωμένου ασθενή του επόμενου άρθρου 12 , δικαιώματα που προβλέπονταν και στο άρθρο 47 του ν2071/1992.

 Πρόκειται για σαφή πλέον οριοθέτηση  της σχέσης γιατρού-ασθενούς: Ο γιατρός δεν είναι αυτός που μόνος θα λάβει την απόφαση για τη θεραπεία του ασθενούς –το παλιό πατερναλιστικό μοντέλο, που κυριάρχησε ως τη δεκαετία του 1960, όπου ο γιατρός αποφάσιζε για την πορεία της υγείας του ασθενούς , έπαψε να υπάρχει.

Βασικό δικαίωμα του ασθενούς και αντίστοιχη υποχρέωση του γιατρού  είναι η Υποχρέωση ενημέρωσης

Σύμφωνα με το άρθο 11 Ο ιατρός έχει καθήκον αληθείας προς τον ασθενή. Οφείλει να ενημερώνει πλήρως και κατανοητά τον ασθενή για την πραγματική κατάσταση της υγείας του, το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα της προτεινόμενης ιατρικής πράξης, τις συνέπειες και τους ενδεχόμενους κινδύνους ή επιπλοκές από την εκτέλεσή της, τις εναλλακτικές προτάσεις, καθώς και για τον πιθανό χρόνο αποκατάστασης, έτσι ώστε ο ασθενής να μπορεί να σχηματίζει πλήρη εικόνα των ιατρικών, κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων και συνεπειών της κατάστασής του και να προχωρεί, ανάλογα, στη λήψη αποφάσεων.

Υπάρχει βέβαια και ο ασθενής που επιλέγει να μην ενημερωθεί .Και αυτήν την επιθυμία οφείλει να σεβαστεί ο ιατρός. Στις περιπτώσεις αυτές, ο ασθενής έχει δικαίωμα να ζητήσει από τον ιατρό να ενημερώσει αποκλειστικά άλλο ή άλλα πρόσωπα, που ο ίδιος θα υποδείξει, για την κατάσταση της υγείας του, το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα της προτεινόμενης ιατρικής πράξης, τις συνέπειες ή και τους κινδύνους από την εκτέλεσή της, καθώς και για το βαθμό πιθανολόγησής τους.

 

Και ο κώδικας δεοντολογίας πηγαίνει πέρα και μετά την ενημέρωση : Στη  Συναίνεση του ενημερωμένου ασθενή

Πρόκειται για θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που αναλύεται εκτενώς στο άρθρο 12 του Κώδικα :Ο ιατρός δεν επιτρέπεται να προβεί στην εκτέλεση οποιασδήποτε ιατρικής πράξης χωρίς την προηγούμενη συναίνεση του ασθενή. Για να είναι ,ωστόσο , έγκυρη η παρεχόμενη συναίνεση ,πρέπει να συντρέχουν ορισμένες προϋποθέσεις:

α) Να παρέχεται μετά από πλήρη, σαφή και κατανοητή ενημέρωση, σύμφωνα με το προηγούμενο άρθρο.

Να χρησιμοποιούνται δηλαδή ιατρικοί όροι αλλά παράλληλα να δίδεται στον ασθενή με έναν τρόπο που να είναι αντιληπτός από τον ίδιο η πληροφορία που πρέπει να έχει

 β) Ο ασθενής να έχει ικανότητα για συναίνεση( προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για ανηλίκους και ανίκανους για δικαιοπραξία)

 γ) Η συναίνεση να μην είναι αποτέλεσμα πλάνης, απάτης ή απειλής και να μην έρχεται σε σύγκρουση με τα χρηστά ήθη.

 δ) Η συναίνεση να καλύπτει πλήρως την ιατρική πράξη και κατά το συγκεκριμένο περιεχόμενό της και κατά το χρόνο της εκτέλεσής της.

Εννοείται ότι υπάρχουν προβλέψεις για κατ’ εξαίρεση μη απαιτούμενης συναίνεσης σε επείγουσες περιπτώσεις όπου συντρέχει κατεπείγουσα ανάγκη παροχής ιατρικής φροντίδας

 

Όχι λιγότερο σημαντική είναι η διάταξη του Κώδικα δεοντολογίας για τη συγκρότηση Ιατρικών Συμβουλίων.Με το  άρθρο 12 του Κώδικα  προβλέπεται η συγκρότηση του Ιατρικού ΣΥμβουλίου με πρωτοβουλία είτε του γιατρού είτε του ασθενούς είτε των οικείων του .Οι διατάξεις είναι ενδιαφέρουσες :

 

Ο θεράπων ιατρός μπορεί να υποδείξει σύμβουλο της επιλογής του. Είναι όμως υποχρεωμένος να αφήσει στην οικογένεια ελευθερία επιλογής με βάση το συμφέρον του αρρώστου και τις μεταξύ τους σχέσεις εμπιστοσύνης. Εάν ο ασθενής ή οι οικείοι του επιλέξουν ως σύμβουλο ιατρό με τον οποίο ο θεράπων ιατρός δεν διατηρεί αγαθές επαγγελματικές σχέσεις, ο τελευταίος μπορεί να αποσύρεται χωρίς δικαιολογία. Το ίδιο ισχύει προκειμένου για την εκλογή ειδικού ιατρού, εργαστηριακού ή κλινικού.

 Εάν προκύψει διαφορά γνωμών, ο θεράπων ιατρός μπορεί είτε να αποδεχθεί τη γνώμη του συμβούλου ιατρού είτε, εφόσον την κρίνει άστοχη ή επιζήμια, να αποποιηθεί την ευθύνη. Στην περίπτωση αυτή γνωστοποιεί τη διαφωνία του στον ασθενή ή στην οικογένειά του και ζητεί τη συγκρότηση άλλου συμβουλίου, εάν το κρίνει σκόπιμο και προς το συμφέρον του ασθενή. Εφόσον η οικογένεια προτιμήσει τη γνώμη του συμβούλου ή αποκρούσει τη σύσταση νέου συμβουλίου, ο θεράπων ιατρός δικαιούται να αποσυρθεί.

Όταν παρουσιάζεται ανάγκη πρόσκλησης ειδικού ιατρού ή χειρουργού, ο θεράπων ιατρός μπορεί να υποδείξει τους καταλληλότερους κατά την κρίση του, δεν επιτρέπεται όμως να παραβλέψει τις προτιμήσεις του ασθενή, παρά μόνον σε περίπτωση προσωπικής διάστασης ή αδυναμίας να συνεργασθεί με τον ειδικό ιατρό ή τον χειρουργό που προτιμά ο ασθενής. Το ίδιο ισχύει και προκειμένου για την εκλογή θεραπευτηρίου, εργαστηρίου και νοσηλευτικού ιδρύματος.

Θα ήταν λάθος να μη γίνει αναφορά και στις διατάξεις που προσδιορίζουν το πλαίσιο λήψης των αποφάσεων στο τέλος της ζωής όπου εδώ η ιατρική φροντίδα ,στην πλέον ανθρωπιστική έκφανση της , κατευθύνεται στην ανακούφιση του ασθενούς από τους ψυχοσωματικούς πόνους, στοχεύοντας στην παρηγορητική αγωγή με σεβασμό στην διατήρηση της αξιοπρέπειας του ασθενούς που βρίσκεται στο τέλος της ζωής

              Όργανα προστασίας δικαιωμάτων  ασθενών

Το 1997 με το νόμο 2519 καθιερώθηκαν τα Όργανα Προστασίας Δικαιωμάτων Ασθενών και άρχισε ουσιαστικά η προώθηση και η διάδοση του θεσμού

Ειδικότερα με το άρθρο 1 του ν 2519/1997 συστήθηκε στο Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας

1.Αυτοτελής Υπηρεσία Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών σε επίπεδο τμήματος, υπαγόμενο στον Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας.Έργο της Υπηρεσίας είναι η παρακολούθηση και ο έλεγχος της προστασίας των δικαιωμάτων των ασθενών, η εξέταση των παραπόνων και των καταγγελιών που αφορούν την παροχή υπηρεσιών προς τους ασθενείς και η εισήγηση προς το ΓΓ του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας σχετικά με τα θέματα αυτά .

2.Επιτροπή Ελέγχου Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών ,αποτελούμενη από ένα μέλος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και εκπροσώπους διαφόρων επαγγελματιών , επιστημονικών , αθλητικών, κοινωνικών και συνδικαλιστικών φορέων. Η Επιτροπή μπορεί να επισκέπτεται νοσοκομεία για την εξακρίβωση μιας συγκεκριμένης καταγγελίας ή και αυτόβουλα για την παρακολούθηση της τήρησης των κανόνων για την προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών. Εφ’ όσον διαπιστωθεί η βασιμότητα της καταγγελίας η Επιτροπή υποβάλει το πόρισμα της στον ΓΓ του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας  ο οποίος αποφασίζει για τις περαιτέρω ενέργειες.

 

Πλέον των ως άνω Υπηρεσιών προβλέφθηκε η σύσταση  και λειτουργία εντός των νοσοκομείων :

1.Γραφείου Επικοινωνίας με τον Πολίτη  υπό την άμεση εποπτεία και ευθύνη του προέδρου του ΔΣ.

2.Τριμελούς Επιτροπής Προάσπισης των Δικαιώματων του Πολίτου με αρμοδιότητα αλλά και υποχρέωση να παρακολουθεί και να ελέγχει την τήρηση και το σεβασμό των δικαιωμάτων του πολίτη που προσφεύγει  στο συγκεκριμένο νοσοκομείο  για περίθαλψη και ιατρική φροντίδα . 

 

 

ΑΛΛΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΑ

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

Συνήγορος Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης

3292/2004 άρ 18

 

 Ο Συνήγορος του Πολίτη ασκεί και τα καθήκοντα του Συνηγόρου Υγείας και  Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Κατά την άσκηση των σχετικών με τα δικαιώματα της υγείας, πρόνοιας και  κοινωνικής αλληλεγγύης αρμοδιοτήτων του, ο Συνήγορος Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης εισηγείται προς το αρμόδιο Υπουργείο μέτρα για την αποκατάσταση και προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών, την εξάλειψη των φαινομένων κακοδιοίκησης και τη βελτίωση της λειτουργίας των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής αλληλεγγύης και των σχέσεών τους με τον πολίτη.Ο Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης μπορεί να παραπέμπει στο Συνήγορο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, προκειμένου αυτός να διερευνήσει στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, αναφορές πολιτών που στρέφονται κατά των δημόσιων υγειονομικών και προνοιακών υπηρεσιών.

 

 

Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής και Δεοντολογίας

Ν. 2519/1997 άρθρο 2

 

Το Εθνικό Συμβούλιο Ιατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας έχει επίσης την αρμοδιότητα να ερευνά από την άποψη της ιατρικής ηθικής και δεοντολογίας γεγονότα ή πράξεις που εμφανίζουν μείζονα σημασία είτε από τη φύση τους είτε από τη διάσταση που έχουν λάβει στο πεδίο της κοινής γνώμης. Το Εθνικό Συμβούλιο Ιατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας έχει την αρμοδιότητα να ενεργεί προκαταρκτική διοικητική έρευνα και δύναται να καταλήξει σε πόρισμα. Στο πόρισμα δύναται να υπάρξει πρόταση προς τα αρμόδια για την επιλογή κυρώσεων όργανα, υπηρεσίες ή ενώσεις για την έναρξη πειθαρχικής διαδικασίας.

 

 

                Διακήρυξη της Παγκόσμιας Ιατρικής Εταιρείας

Τα 8 δικαιώματα των ασθενών της Διακήρυξης της Παγκόσμιας Ιατρικής Εταιρείας

1. Δικαίωμα ιατρικής φροντίδας
2. Δικαίωμα ελεύθερης επιλογής
3. Δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού
4. Δικαίωμα πληροφόρησης
5. Δικαίωμα εχεμύθειας
6. Δικαίωμα υγειονομικής εκπαίδευσης
7. Δικαίωμα αξιοπρέπειας – ιδιαιτερότητας
8. Δικαίωμα θρησκευτικής αρωγής

 

Πως λειτουργούν τα δικαιώματα των ασθενών στην Ελλάδα

Ενδιαφέροντα στοιχεία για τον τρόπο εφαρμογής του κώδικα δεοντολογίας μέσα  από τις μαρτυρίες των ίδιων των ασθενών καταγράφει η έκθεση της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής που συντάχθηκε τον Ιούλιο του 2014  με θέμα ΕΝΩΣΕΙΣ ΑΣΘΕΝΩΝ: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΖΗΤΗΜΑΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ   και εισηγητές: Τάκης Βιδάλης, Βασιλική Μολλάκη

Συγκεκριμένα:Η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής οργάνωσε στα γραφεία της συναντήσεις με ενώσεις ασθενών που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας, από τον Σεπτέμβριο έως τον Δεκέμβριο του 2013. Σκοπός αυτών των συναντήσεων ήταν η ενημέρωση της Επιτροπής από την πλευρά των ίδιων των ασθενών, για ζητήματα που αφορούν τον ευρύτερο τομέα της ιατρικής δεοντολογίας, σε όλα τα στάδια αντιμετώπισης μιας ασθένειας. Στη διάρκεια της λειτουργίας της, η Επιτροπή διαπίστωσε την ύπαρξη κενών στην σχετική ενημέρωση και στην πρακτική εφαρμογή της ιατρικής δεοντολογίας.

Στο επίκεντρο αυτών των ζητημάτων είναι η σχέση ασθενούς/ιατρού, κυρίως κατά τη διαδικασία της διάγνωσης και κατά την πορεία της θεραπευτικής αγωγής. Οι συναντήσεις, πάντως, ανέδειξαν και άλλα ζητήματα που –σε ορισμένες ασθένειες- απασχολούν τους ασθενείς (κλινικές μελέτες φαρμάκων, συνθήκες νοσηλείας στα νοσοκομεία κ.λπ.).

Στοιχεία σχετικά με τις Ενώσεις ασθενών αναζητήθηκαν από το Υπουργείο Υγείας, άλλες δημόσιες υπηρεσίες ή το διαδίκτυο. Στις συναντήσεις προσκλήθηκαν, συνολικά, άνω των 50 ενώσεων ασθενών με νοσήματα, όπως ο καρκίνος (συμπεριλαμβανομένου του παιδικού), η άνοια, οι ψυχικές διαταραχές, η μεσογειακή αναιμία, η κυστική ίνωση, η ανοσοανεπάρκεια και το HIV/AIDS, οι σπάνιες παθήσεις κ.λπ. Παρόλες τις δυσκολίες για τον εντοπισμό των ενεργών ενώσεων ασθενών, όσες τελικά ανταποκρίθηκαν και συμμετείχαν στις συναντήσεις, μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικό δείγμα, για τον σκοπό μιας ακριβούς καταγραφής των ζητημάτων δεοντολογίας που αντιμετωπίζουν στην καθημερινή τους εμπειρία οι ασθενείς στη χώρα μας.

Είναι προφανές, ότι η ενημέρωση αυτή από την πλευρά των ασθενών θα χρειασθεί να συμπληρωθεί από έναν νέο κύκλο συναντήσεων με εκπροσώπους των ιατρικών επιστημονικών ενώσεων, ώστε να υπάρξει μια ολοκληρωμένη εικόνα των συναφών προβλημάτων και των προτεινόμενων λύσεων. Η Επιτροπή πρόκειται, γι’ αυτό, να αναλάβει ανάλογη πρωτοβουλία σε εύθετο χρόνο.

Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, ειδικά σε θέματα δεοντολογίας, η προσέγγιση των ασθενών διατηρεί μια αυτοτελή αξία, καθώς συνδέεται ευθέως με τον σεβασμό της αξιοπρέπειας και την άσκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων τους. Επαναλαμβάνοντας μια θέση την οποία έλαβε στη Γνώμη της «Η συναίνεση στη σχέση ασθενούς / ιατρού» (2010), η Επιτροπή θεωρεί ότι ο ασθενής δεν μπορεί να νοείται ως παθητικός αποδέκτης υπηρεσιών υγείας, αλλά ως ενεργός συμμέτοχος στην αντιμετώπιση της ασθένειας. Αυτό σημαίνει ότι, έστω και αν ο ίδιος δεν εκφράζεται ως ειδικός, πάντως είναι ο πρώτος αρμόδιος να αποφασίζει για την υγεία του και να υπερασπίζεται την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματά του.

Από την έκθεση αυτή  προέκυψαν τα εξής δεδομένα  για τα βασικά δικαιώματα των ασθενών και συγκεκριμένα :

1. Ενημέρωση ασθενών για τα δικαιώματά τους

Στο στάδιο μετά την ανακοίνωση της διάγνωσης, οι ασθενείς δεν έχουν ενημέρωση για τα δικαιώματά τους, αλλά και για τις απαραίτητες ενέργειες και τυπικές διαδικασίες με υπηρεσίες του Δημοσίου. Η ενημέρωση αυτή είναι απολύτως απαραίτητη, ειδικά σε ψυχιατρικούς ασθενείς. Η συμβολή των κοινωνικών λειτουργών, εν προκειμένω, κρίνεται απαραίτητη.

Η απουσία μέριμνας για τα δικαιώματα των ασθενών, ειδικά στα στρατιωτικά νοσοκομεία επισημάνθηκε, επίσης, ως σοβαρό πρόβλημα.

Αρκετοί εκπρόσωποι επεσήμαναν την τυπική απλώς συμμετοχή των ενώσεων ασθενών στα ιατρικά συνέδρια, όπου δεν παρέχονται δυνατότητες ουσιαστικής επεξεργασίας των απόψεών τους, με αποτέλεσμα να μην «ακούγεται» η φωνή του ασθενούς στην ιατρική επιστημονική κοινότητα. 

2. Η αρχή της «συναίνεσης ύστερα από πληροφόρηση»

Η πληροφόρηση του ασθενούς από τον θεράποντα αποτελεί ένα από τα κύρια ζητήματα που ανακύπτουν στην καθημερινή πρακτική. Εκείνο που επισημάνθηκε από αρκετούς εκπροσώπους, είναι η απουσία συγκεκριμένης πληροφόρησης και συζήτησης από την πλευρά ιατρών, που ενίοτε εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται με πατερναλιστικό τρόπο την σχέση με τους ασθενείς τους.

Στο ίδιο πλαίσιο, ορισμένοι εκπρόσωποι των ασθενών επέμειναν στην αξία του να πληροφορούνται οι ίδιοι οι ασθενείς την πλήρη αλήθεια για το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν, ακόμη και αν πρόκειται για σοβαρές ασθένειες (π.χ. καρκίνος). Θεωρούν την πρακτική αυτή προτιμότερη, από την πληροφόρηση συγγενών τους ή, πολύ περισσότερο, από την απόκρυψη της σοβαρότητας της ασθένειας, αφού έτσι έχουν τη δυνατότητα να ρυθμίσουν καλύτερα τη ζωή τους. 

Κάποιοι εκπρόσωποι σπάνιων ή «ορφανών» παθήσεων ανέφεραν χορήγηση φαρμάκων εκτός ενδείξεων (off-label), χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του ασθενούς από τον ιατρό.

 

Η έλλειψη χρόνου, λόγω υπερβολικού φόρτου εργασίας –ιδίως στα δημόσια νοσοκομεία- φαίνεται ότι αποτελεί ένα αντικειμενικό εμπόδιο που δυσκολεύει την ενημέρωση του ασθενούς και τη συζήτηση με τον ιατρό. Εκπρόσωποι ψυχιατρικών παθήσεων θεωρούν ότι σε αυτό συμβάλλει η έλλειψη ενδιάμεσων δομών υποστήριξης των ασθενών.

Για αρκετούς εκπροσώπους των ασθενών λείπει, επίσης, η στελέχωση των νοσηλευτικών μονάδων με επαγγελματίες που μπορούν να υποστηρίξουν την ενημέρωση του ασθενούς (ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς). 

Τέλος, οι περισσότερες ενώσεις θεωρούν δικαίωμα του ασθενούς την απ’ ευθείας πληροφόρηση για τις μεθόδους, τα μέσα και την έρευνα που σχετίζονται με την αντιμετώπιση της ασθένειάς του, παράλληλα με την ενημέρωση από τον θεράποντα ιατρό. Η ενημέρωση από τον θεράποντα, κατά την εν λόγω άποψη των ασθενών, δεν μπορεί να έχει τον χαρακτήρα αποκλειστικής πηγής πληροφοριών, ιδιαίτερα σήμερα που η διάδοση της πληροφορίας και η πρόσβαση σε αυτήν είναι εύκολες. 

3. Εκπαίδευση ιατρών στη δεοντολογία

Πολλοί εκπρόσωποι θεωρούν ανεπαρκή την εκπαίδευση των ιατρών ή των νοσηλευτών στον τρόπο προσέγγισης του ασθενούς, ιδιαίτερα κατά την ανακοίνωση της διάγνωσης και τη μεταφορά «κακών ειδήσεων».

Με εξαίρεση ελάχιστες σχολές, η προπτυχιακή και μεταπτυχιακή εκπαίδευση στην ιατρική δεοντολογία θεωρείται από τις ενώσεις ελλιπής στα ελληνικά ΑΕΙ και προτείνεται η ουσιαστική αναβάθμισή της. Από ορισμένους θεωρείται ότι η ΕΕΒ μπορεί σε κάποιο βαθμό να αναλάβει σχετική πρωτοβουλία επιμόρφωσης. 

4. Ιατρικό απόρρητο – Προσωπικά δεδομένα – Ιατρικός φάκελος

Πολλοί εκπρόσωποι ασθενών έθεσαν το ζήτημα της έλλειψης πρόσβασης του ασθενή στον ιατρικό του φάκελο, κάτι που είναι σημαντικό ιδιαίτερα στην περίπτωση αλλαγής ιατρού ή νοσοκομείου. 

Η έλλειψη πρόσβασης στον ιατρικό φάκελο αποτελεί συχνό πρόβλημα στην περίπτωση των ασθενών που πάσχουν από χρόνια ή/και σπάνια νοσήματα. Οι ασθενείς αυτοί πρέπει να εξηγούν το ιατρικό ιστορικό τους σε κάθε ιατρό του εκάστοτε εφημερεύοντος νοσοκομείου.

Στο πρόβλημα αυτό συμβάλλει και η απουσία ηλεκτρονικού ιατρικού φακέλου, ο οποίος θα διευκόλυνε τον ασθενή αλλά και τους επαγγελματίες υγείας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, υπάρχει περιορισμένη πρόσβαση των ασθενών στον φάκελο (μόνο στο ιστορικό, όχι στις εξετάσεις).

 

5. Άρνηση θεραπείας /Προγενέστερες οδηγίες

Το ζήτημα των προγενέστερων οδηγιών (των επιθυμιών, δηλαδή, που εκφράζει ο ασθενής σε προγενέστερο χρόνο, για την ιατρική του μεταχείριση όταν δεν θα έχει πλέον ικανότητα βούλησης) παραμένει σχετικά άγνωστο στους εκπροσώπους των ενώσεων.

Μετά από σχετικές ενημερωτικές συζητήσεις, η προβληματική μιας άρνησης θεραπείας (με τη μορφή τέτοιων οδηγιών) φαίνεται να διχάζει τις απόψεις. Επισημάνθηκε από τους ασθενείς και τους εκπροσώπους τους, ένα πρόβλημα υπέρμετρης ευθύνης που θα ανατεθεί στον θεράποντα, να βεβαιώσει το αν ο ασθενής είναι σε θέση να αποφασίσει ή όχι, κατά την κρίσιμη στιγμή.

Υποστηρίχθηκε, πάντως, και η άποψη ότι το δικαίωμα της επιλογής της διακοπής της τεχνητής υποστήριξης ασθενούς, πρέπει να εξετασθεί σοβαρά. 

   6. Μητρώα ασθενών

Οι ασθενείς και οι εκπρόσωποί τους επεσήμαναν την παντελή έλλειψη στοιχείων ως προς τον αριθμό των πασχόντων ανά ασθένεια. Οι υπολογισμοί γίνονται κατά προσέγγιση, με βάση αναφοράς τα ευρωπαϊκά μητρώα, καθώς δεν υπάρχουν επίσημα μητρώα καταγραφής των ασθενών.

Αναφέρθηκε πάντως ότι πρόσφατα, ξεκίνησε μια πιλοτική καταγραφή ορισμένων μόνο παθήσεων από το ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. (π.χ. HIV/AIDS), ενώ έχει δοθεί άδεια από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων για τη δημιουργία εθνικού μητρώου σπάνιων παθήσεων. 

 

Θα ήθελα κλείνοντας το τμήμα αυτό της παρουσίασης που αφορά στο πρακτική άσκηση των δικαιωμάτων των ασθενών να αναφερθώ και σε ένα ακόμα δικαίωμα για το οποίο μίλησα στην αρχή: Το δικαίωμα του ασθενή  να παρουσιάσει ή να καταθέσει αρμοδίως διαμαρτυρίες και ενστάσεις και ενστάσεις και να λάβει πλήρη γνώση των επ’ αυτών ενεργειών και αποτελεσμάτων   Το δικαίωμα διαμαρτυρίας,λοιπόν,  είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο . Το ασκεί ,ωστόσο, ο έλληνας ασθενής ;

Η απάντηση είναι πράγματι  εντυπωσιακή. Σε σχετική έρευνα των Μινάκη και συν.(2013) με θέμα «τα παράπονα των ασθενών σε τρία δημόσια νοσοκομεία στην Ελλάδα: ποιος ενδιαφέρεται για αυτά» φάνηκε η αναλογία παραπόνων στην Ελλάδα εντυπωσιακά χαμηλότερη σε σχέση με άλλες χώρες. Ήταν 0.1 για κάθε 1000 νοσηλευθέντες ασθενείς  ενώ σε παρόμοιες έρευνες  σε άλλες χώρες ήταν υπερδεκαπλάσια. Και αυτό προφανώς δεν οφείλεται στην υψηλη ικανοποίηση των ασθενών ,κάτι που δεν συμβαίνει , ούτε στην καλή λειτουργία των νοσοκομείων .Οι θέσεις αυτές ενισχύουν την άποψη ότι οι έλληνες δεν παραπονιούνται διότι δεν περιμένουν ότι θα δικαιωθούν. Χαρακτηριστικά αναφέρεται «οι εξυπηρετούμενοι είναι απογοητευμένοι και απαξιούν ακόμα και να το εκφράσουν γιατί απλά το θεωρούν χάσιμο χρόνου» Έτσι ,η φωνή του ασθενούς δεν ακούγεται αφού ή διαχείριση των παραπόνων δε χρησιμοποιείται με τέτοιο τρόπο που να προωθεί τη συνεργασία και εμπλοκή του κοινού στα θέματα του νοσοκομείου .Ο μηχανισμός διαχείρισης των παραπόνων κρίνεται αναποτελεσματικός και δεν συμβάλλει στη βελτίωση της λειτουργίας των νοσοκομείων.

                                         Η θέση της Ευρώπης

 

Ευρωπαϊκή Χάρτα των δικαιωμάτων των ασθενών του 2002

Τα 14 δικαιώματα της Ευρωπαϊκής Χάρτας Δικαιωμάτων των Ασθενών

1.          Δικαίωμα της πρόληψης
2.          Δικαίωμα της πρόσβασης
3.          Δικαίωμα της πληροφόρησης
4.          Δικαίωμα της συγκατάθεσης
5.          Δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής
6.          Δικαίωμα της εχεμύθειας και της εμπιστευτικότητας
7.          Δικαίωμα του σεβασμού του χρόνου του ασθενούς
8.          Δικαίωμα της τήρησης προδιαγραφών ποιότητας
9.          Δικαίωμα της ασφάλειας
10.          Δικαίωμα της καινοτομίας
11.          Δικαίωμα της αποφυγής περιττής ταλαιπωρίας και πόνου
12.          Δικαίωμα της εξατομικευμένης θεραπείας
13.          Δικαίωμα της έκφρασης παραπόνων
14.          Δικαίωμα της αποζημίωσης

 

 Ευρωπαϊκός Πίνακας κατάταξης καταναλωτών υπηρεσιών υγείας για το 2014

Η κατάσταση  στο χώρο της υγείας στην Ελλάδα εμφανίζει σοβαρότατα θέματα . Τα πορίσματα του  Ευρωπαϊκού πίνακα κατάταξης καταναλωτών υπηρεσιών υγείας για το  2014, ενός πίνακα που  έχει καταστεί «πρότυπο της βιομηχανίας» αναφορικά με την παρακολούθηση του σύγχρονου τομέα υγείας από την έναρξή του το 2005 και ο οποίος  πίνακας καταρτίζεται με βάση δημόσια στατιστικά στοιχεία, δημοσκοπήσεις ασθενών και ανεξάρτητες έρευνες που διεξάγει η Health Consumer Powerhouse Ltd, ιδιωτική εταιρεία που εδρεύει στη Σουηδία και αξιολογεί την απόδοση του τομέα υγείας στην Ευρώπη και τον Καναδά, με σκοπό να ενισχύσει το δικαίωμα επιλογής των ασθενών , είναι κάτι περισσότερο από απογοητευτικά :

Από τον τίτλο και μόνο της έκθεσης που αφορά την Ελλάδα για το 2014  μπορεί να αντιληφθεί κανείς το περιεχόμενο που ακολουθεί :

Ραγδαία επιδείνωση στον ελληνικό τομέα υγείας – ωστόσο, συνεχίζει να υφίσταται ζήτηση ακριβών φαρμάκων!

Δείτε ωστόσο και το περιεχόμενο με στοιχεία που θλίβουν !

(Βρυξέλλες, 27 Ιανουαρίου 2015)

Η Ελλάδα έρχεται 28η στο φετινό ευρωπαϊκό πίνακα κατάταξης καταναλωτών υπηρεσιών υγείας, με 561 βαθμούς από το μέγιστο σύνολο των 1000, σημειώνοντας πτώση κατά τρεις θέσεις σε σχέση με την αξιολόγηση του 2013. Η 8^η έκδοση του ευρωπαϊκού πίνακα κατάταξης EHCI παρουσιάστηκε σήμερα στις Βρυξέλλες παρουσία του ευρωπαϊκού επιτρόπου για την υγεία Vytenis Andriukaitis.  Οι Κάτω Χώρες παρέμειναν στην κορυφή, λαμβάνοντας 898 βαθμούς από το μέγιστο σύνολο των 1000, και ακολουθούν η Ελβετία, η Νορβηγία, η Φινλανδία και η Δανία. Η μελέτη περιλαμβάνει 36 χώρες συν τη Σκωτία.

• «Παρά την ελαφριά μείωση των δαπανών για την υγεία σε πολλές χώρες, οι γενικές επιδόσεις στο πλαίσιο της υγειονομικής περίθαλψης συνεχίζουν να βελτιώνονται», εξηγεί ο Δρ Arne Bjornberg, πρόεδρος του HCP και επικεφαλής της έρευνας. Με βάση τις πρώτες μετρήσεις το 2006, μόνο μία χώρα είχε επιβραβευτεί με περισσότερους από 800 βαθμούς από το μέγιστο σύνολο των 1000. Το 2014, υπάρχουν πλέον όχι μία αλλά εννέα χώρες με τέτοια συστήματα υγείας υψηλών επιδόσεων!

Η Ελλάδα δέχθηκε ισχυρό πλήγμα από την οικονομική κρίση και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ίσως να μην ισχύουν τα συνήθη κριτήρια, προκειμένου να αναλύσουμε την πτώση του συστήματος υγείας. Η Ελλάδα βρίσκεται στον αντίποδα σε σχέση με την κύρια αναπτυξιακή πορεία των ευρωπαϊκών συστημάτων υγείας, δηλαδή την ολοένα και υψηλότερη απόδοση. Ενώ οι περισσότερες άλλες χώρες βελτιώνονται, η Ελλάδα έχασε ακόμα επτά βαθμούς στο πλαίσιο της συνολικής απόδοσης. Σύλλογοι ασθενών αναφέρουν ότι απειλούνται ακόμα και βασικά δικαιώματα, όπως η πρόσβαση του ασθενή σε μια δεύτερη γνώμη και στον προσωπικό του ιατρικό φάκελο. Ωστόσο, η βρεφική θνησιμότητα διατηρείται σε χαμηλά επίπεδα και τα αποτελέσματα στο πλαίσιο της ιατρικής αντιμετώπισης παραμένουν τα ίδια!

 Πηγή : Το υλικό του EHCI  που αναφέρεται δημοσιεύεται στον ιστότοπο του HCP: www.healthpowerhouse.com .

 

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ

Στην Ελλάδα του 2015 το ζήτημα των δικαιωμάτων των ασθενών δεν φαίνεται να έχει αναπτυχθεί στο επιθυμητό επίπεδο ,γεγονός που προφανώς δεν εκπλήσσει κανέναν αν λάβουμε υπόψη μας όσα πριν λίγο αναφέρθηκαν. Πολλά πρέπει να γίνουν.Το σύστημα υγείας έχει τα σοβαρά προβλήματα που όλοι γνωρίζουμε.

       Η σχέση ασθενούς-γιατρού δεν λειτουργεί –για πολλούς και ετερόκλιτους λόγους- πολλές φορές όπως θα έπρεπε, όσο δε για τις αποφάσεις που λαμβάνει η πολιτεία  στον τομέα της υγείας, αυτές σε καμιά περίπτωση δεν εξυπηρετούν κατά κύριο λόγο τον ασθενή αλλά προσδιορίζονται από άλλους παράγοντες κυρίως δημοσιονομικούς ,για να μην πούμε απλά λογιστικούς.

         Στο θέμα των σχέσεων γιατρών-ασθενών το βέβαιο είναι ότι απαιτείται εκπαίδευση και ενημέρωση  και των δύο μερών για να λειτουργήσει η σχέση σε μια  νέα βάση  όπου ο γιατρός  θα παρέχει την πολύτιμη φροντίδα  θέτοντας τον ασθενή στο επίκεντρο των αποφάσεων  και ο ασθενής θα διεκδικεί όσα  πράγματι δικαιούται, θα συμπράττει  και θα συμμετέχει ουσιαστικά στις επιλογές που τον αφορούν,  χωρίς να παραβλέπει την ευθύνη που αναλαμβάνει ο επαγγελματίας στον οποίο απευθύνεται και το βαθμό δυσκολίας που ενδεχομένως ενέχει η προσωπική περίπτωση του.

         Ούτε ο επαγγελματίας θα πρέπει να νιώθει ευάλωτος απέναντι στον ασθενή φοβούμενος ανά πάσα στιγμή την άσκηση ενδίκων μέσων  και παράλογων αξιώσεων εναντίον του ούτε βέβαια ο ασθενής θα πρέπει να καταλαβαίνει ότι ασχέτως της έκβασης της πορείας της υγείας του  δεν αποτελεί παρά ένα περιστατικό  που  καλύπτεται από την ασφάλιση αστικής ευθύνης του γιατρού.

         Μόνο με εκατέρωθεν σεβασμό ενός εκάστου μπορεί να λειτουργήσει η συγκεκριμένη σχέση. Από τη μια μεριά απαιτείται  ένας γιατρός που να εξηγεί, να προσεγγίζει, να διαθέτει το ενδιαφέρον και το χρόνο του για να δώσει στον ασθενή -όπως αυτός χρειάζεται και όπως αυτός  μπορεί να προσλάβει-  τις απαιτούμενες πληροφορίες για να μπορεί να αποφασίσει για τη ζωή του –και από την άλλη χρειάζεται ένας ασθενής που να γνωρίζει τα δικαιώματα του και να τα διεκδικεί εντός ωστόσο  των ορίων τους. Επιμορφωτικά σεμινάρια για τους ιατρούς  και ενημερωτικές ημερίδες για τους πολίτες είναι σίγουρα απλά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.

         Στο ακόμα  δυσκολότερο ζήτημα των αποφάσεων που λαμβάνει η πολιτεία για τα θέματα του χώρου της υγείας ,που σαφώς επηρεάζει και τον τρόπο που εφαρμόζουν οι γιατροί τα δικαιώματα των ασθενών ,οι απαντήσεις είναι δυσκολότερες .Για παράδειγμα όταν το 50% των  νοσοκομειακών  γιατρών   πάσχουν από το σύνδρομο bunrt out  λόγω της υπερφόρτωσης και υπεραπασχόλησης, πόσα από τα παραπάνω μπορούν ρεαλιστικά να προσφέρουν οι κατάκοποι γιατροί στους ασθενείς;  

       Εδώ είναι οι ασθενείς που  θα πρέπει να αναλάβουν περισσότερες και ουσιαστικές πρωτοβουλίες.  Το ζητούμενο σε ευρωπαϊκό και ελληνικό επίπεδο είναι η  ενεργής συμμετοχή των ασθενών στην διαμόρφωση των πολιτικών υγείας .Αυτό  όχι μόνο δεν είναι ασύμβατο με την οικονομική κρίση αλλά μάλλον το αντίθετο .Και τούτο διότι σε περιόδους περιορισμένων οικονομικών πόρων είναι απολύτως κρίσιμος ο καθορισμός των προτεραιοτήτων προκειμένου με τα λιγότερα κονδύλια να καλυφθούν εκείνες οι ανάγκες που είναι εξαιρετικά κρίσιμες . Σ’ αυτόν τον καθορισμό , λοιπόν, οι ασθενείς ως διαθέτοντες βιωματική υπερπολύτιμη γνώση, είναι αρμόδιοι περισσότερο από άλλους  και η δική τους φωνή πρέπει να ακουστεί.   

        Ούτε και αυτό βέβαια είναι εύκολο.Η μετάβαση ενός ασθενούς , ιδίως ασθενούς με καρκίνο, από το στάδιο του φόβου και της εύλογης ανασφάλειας σε μια λογική που τον μετατρέπει σε ενημερωμένο και ως εκ τούτου ενδυναμωμένο πολίτη που διεκδικεί δικαιώματα και απαιτεί την εφαρμογή τους είναι και αυτή δυσχερής. Όχι όμως αδύνατη. Οι σύλλογοι ασθενών πολλά μπορούν να προσφέρουν στην κατεύθυνση αυτή.

      Για την υλοποίηση αυτής της ουσιαστικής συνδρομής θα πρέπει να επιλεγεί το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο που θα προβλέπει τον τρόπο  παρεμβάσεων των ασθενών –η σημερινή δυνατότητα συμμετοχής στη διαδικασία των διαβουλεύσεων στο στάδιο παρασκευής των νόμων δε λειτουργεί αποτελεσματικά αντίθετα συχνά εμφανίζεται ως προσχηματικό και άκρως γραφειοκρατικό στάδιο σε αποφάσεις ήδη ειλημμένες.

Ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας

Μαρούσα Πρωτοπαπαδάκη -Δικηγόρος

      

    

 

 

Το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος και ο Δικηγορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Σύνδεσμο Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος , την Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων , το Σύλλογο Μεταπτυχιακών Φοιτητών και Υποψηφίων Διδακτόρων Νομικής Θεσσαλονίκης ΑΠΘ και την ELSA Θεσσαλονίκης διοργάνωσε συνέδριο με θέμα τις πρόσφατες εξελίξεις στο Ευρωπαϊκό και στο Ελληνικό Φορολογικό Δίκαιο .Ενδιαφέρουσες εισηγήσεις από έμπειρους ομιλητές . Δείτε την εμπεριστατωμένη εισήγηση του κ. Πέτρου Κουρφαλίδη, υπαλλήλου του Υπουργείου Οικονομικών για την ελεγκτική πρακτική των ελληνικών φορολογικών αρχών σε υποθέσεις διεθνούς διάστασης.